ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΠΛΗΞΙΑ 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 Γ' ΜΕΡΟΣ 

ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ II

 4. "Η Π.Διαθήκη είναι γεμάτη από ρατσιστικά διαδάγματα όπου ο «λαός του Γιαχβέ» παίρνει το δικαίωμα «από το θεό» να σφάξει όποιον θέλει".

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: κατηγορείται ο Θεός της Π.Δ. ότι  είναι ρατσιστής και ότι διατάζει εξαρχής και δίχως λόγο την εξολόθρευση των γειτονικών του Ισραήλ λαών: αυτό αποδεικνύεται ψέμμα. Η Π.Δ. δείχνει ότι δεν διέταξε ο Θεός από την αρχή το Ισραήλ να σκοτώσει όλους τούς κατοίκους της γης Χαναάν. Αντίθετα, υποσχέθηκε ότι εάν ο λαός του τον εμπιστεύονταν, αυτός ο ίδιος θα έδινε στους Χαναναίους λόγο να άφηναν βαθμιαία τη γη. Γιατί όμως τους έδιωξε, δεν μάς το λέν οι Νεοπαγανιστές. 

4a ΗΤΑΝ ΔΙΚΑΙΗ ΠΡΑΞΗ Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΧΑΝΑΑΝ/ΕΚΔΙΩΞΗ ΤΩΝ ΧΑΝΑΝΑΙΩΝ;

Να τι λέει η Π.Δ. για τους κατοίκους της Χαναάν:

 ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ ΙΒ΄ 4 Είχαν κάνει τις πιο βδελυρές πράξεις, δηλαδή μαγείες και μιαρές τελετές: 5 Θανάτωναν παιδιά χωρίς οίκτο, έκαναν συμπόσια όπου έτρωγαν ανθρώπινες σάρκες, σπλάγχνα και αίμα. 6 Τους γονείς εκείνους που θυσίαζαν με τα ίδια τους τα χέρια τ’ ανυπεράσπιστα παιδιά τους, εσύ αποφάσισες να τους θανατώσεις με τη δύναμη των δικών μας προγόνων. 8 Αλλά και αυτούς ακόμα τους διεφθαρμένους τους λυπήθηκες σαν ανθρώπους, κι έστειλες σαν ανιχνευτές του στρατού σου σφήκες για να τους καταστρέψουν λίγο λίγο. 10 Εκδηλώνοντας, όμως, την κρίση σου εναντίον τους λίγο λίγο, τους έδινες την ευκαιρία να μετανοήσουν. Εσύ ήξερες πως η γενιά τους ήταν αμαρτωλή με έμφυτη την κακία τους, και ότι δεν επρόκειτο ποτέ ν’ αλλάξουν νοοτροπία.

Ο Θεός έδωσε στους Χαναανίτες την ευκαιρία να φύγουν. Αυτοί είχαν μολύνει τη γη και γι’ αυτό έχασαν το δικαίωμα να ζουν σ’ αυτή την περιοχή. Οταν αυτοί διάλεξαν να αντισταθούν στον Θεό των στρατευμάτων του Ισραήλ.... 

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Κ’ 10 Όταν πλησιάσετε σε μια πόλη για να της επιτεθείτε, πρώτα θα στείλετε σ’ αυτήν ειρηνικές προτάσεις. 11 Κι αν οι κάτοικοι σας απαντήσουν ότι θέλουν ειρήνη και σας ανοίξουν τις πύλες, τότε όλος ο πληθυσμός της πόλης θα σας είναι υποτελής και θα δουλεύσει για σας. 12 Αν όμως δεν κάνουν ειρήνη μαζί σας και σας πολεμήσουν, τότε θα πολιορκήσετε την πόλη. 13 Και όταν ο Κύριος, ο Θεός σας, θα την παραδώσει στην εξουσία σας, τότε θα κατασφάξετε όλους τους άνδρες της.

....μόνο τότε ο Θεός ζήτησε την καταστροφή  όλων αυτών των κοινοτήτων και μάλιστα για τον λόγο ότι: «Γιατί θα απομακρύνουν τα παιδιά σας από τον Κύριο και θα λατρεύσουν άλλους θεούς» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ζ’, 4).

ΛΕΥΐΤΙΚΟΝ ΙΗ' 24 «Δεν πρέπει να μολύνεστε μα καμιά απ’ όλες αυτές τις πράξεις˙ με τέτοιες πράξεις μολύνθηκαν τα έθνη, αυτά που εγώ τα διώχνω από μπροστά σας. 25 Μ’ αυτές τις πράξεις μολύνθηκε η χώρα˙ γι’ αυτό θα την τιμωρήσω για την ανομία της και θα ξεράσει τους κατοίκους της.

            Αλλά ποιες είναι αυτές οι αμαρτίες που έκαναν οι Χαναναίοι; Στο παραπάνω βιβλίο, στο ίδιο κεφάλαιο, στίχοι 6 ώς 24, περιγράφονται μερικά από όσα έκαναν οι Χαναναίοι: συνουσία με τις μητέρες τους (8), με τις αδελφές τους (9), με τις νύφες των γυιών τους (15), κτηνοβασία (23). Αν αυτά φαίνονται ανόητες απαγορεύσεις, τότε αυτά είναι σημαντικότερα:

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΙΒ΄  31 Μη λατρεύσετε τον Κύριο, το Θεό σας, με τον τρόπο που λατρεύουν εκείνοι τους θεούς τους, γιατί κατά τη λατρεία των θεών τους κάνουν αισχρές πράξεις, που τις μισεί ο Κύριος˙ ακόμα και τους γιους τους και τις κόρες τους τους καίνε στη φωτιά, θυσία στους θεούς τους.

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΙΗ΄  10 Δε θα βρεθεί κανείς ανάμεσά σας, που να προσφέρει το γιο του ή την κόρη του να καούν θυσία (...). 12 Όποιος τα κάνει αυτά είναι μισητός στον Κύριο (...).

Αυτοί οι ισχυρισμοί μπορεί να φαίνονται ψεύτικοι και προπαγανδιστικοί ή απλώς αναληθείς. Η αλήθεια είναι ότι ανταποκρίνονται πλήρως στα ήθη και λατρεία των κατοίκων της Χαναάν (Παλαιστίνης). 

α') Θυσίες βρεφών στους θεούς

            Στο θυσιαστήριο του Κρόνου στην Tanit της Καρχηδώνας (Φοινικικής πόλης) οι αρχαιολόγοι είχαν ανακαλύψει, εκτός από οστά προβάτων και αιγών, πολλά ανθρώπινα οστά παιδιών. Ο Διόδωρος Σικελιώτης (XX, 14) επίσης λέει τα ίδια. Οι Χαναναίοι επηρεάστηκαν από την Φοινικική παράδοση (William V. Harris, Ancient Literacy, Harvard:1989, p. 445).

«Επιγραφές περιέχουν εκφράσεις όπως mlk ‘mr (mokhomor στα λατινικά) και mlk ‘dm. Πολύ πιθανόν, αυτές οι εκφράσεις σημαίνουν «προσφορά αρνιού» και «προσφορά ανθρώπου» και αναφέρονται σε θυσία βρέφους ή αρνιού ως υποκατάστατου» (William V. Harris, Ancient Literacy, Harvard:1989, p. 445). Σκελετοί θυσιασμένων παιδιών, τα οποία θυσιάστηκαν από λάτρεις του Βάαλ, έχουν βρεθεί και στην Παλαιστίνη (φωτο. υπ. αριθμό 161 στο Tells Tombs and Treasure, Bonanza Books, N.Y 1969, σ. 119).

Τα αρχαιολογικά στοιχεία είναι στο σημείο αυτό σαφή και συνεχώς αυξάνονται. Οι τόποι ενταφιασμού θυσιασμένων παιδιών καλούνται tophet, και εμφανίζονται σε όλη την Χαναάν και τη φοινικική αυτοκρατορία. Αναφέρονται οι περιοχές Atlit, Tell el-Far'a και Tell el 'Ajjul στην Παλαιστίνη (G.W. Ahlstrom, The History of Ancient Palestine, Fortress: 1993, p. 688), και πρόσφατα κοντά στην Τύρο και την Gezer (Hoerth, Mattingly, Peoples of the Old Testament World; Yamauchi (eds.), Baker: 1994, p.171).  

«Για να πετύχουν τη βοήθεια των θεών, τα στρατεύματα έκαναν θυσίες προ των μαχών – ορισμένες φορές και ανθρωποθυσίες (...) Αυτό το έθιμο φαίνεται ότι προέρχεται από παλιές Χαναανιτικές παραδόσεις, διότι σε πολλά αιγυπτιακά ανάγλυφα του ύστερου βασιλείου, αναπαριστώνται αλώσεις πόλεων της Χαναάν, και οι πολιορκημένοι φαίνονται να ρίχνουν τα παιδιά τους από τα τείχη της πόλης, για να ζητήσουν την προστασία των θεών» (Zondervan Pictorial Ency. of the Bible, 1986, p. 895).

Αξίζει προσοχής το γεγονός ότι το έθιμο να θυσιάζουν τα ίδια τους τα παιδιά είναι καθαρά Χαναανιτικό-Φοινικικό και δεν βρίσκεται σε άλλους πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής εκείνης της εποχής. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα παράδειγμα του χαρακτήρα των Χαναναίων.

β’) κτηνοβασία

Ο θεός των Χαναναίων, ο Βαάλ συνήθως αναπαριστάται (σε επιγραφές ή εικόνες) με ανθρώπινη μορφή και συχνά συνοδεύεται από έναν ταύρο ή καβάλα σε ταύρο. Σε ένα κείμενο της Ugarit ο Βαάλ, πηγαίνοντας στον κάτω κόσμο έχει ερωτικές περιπέτειες με μια μικρή αγελάδα (James B. Pritchard, Ancient Near Eastern Texts, Relating to the Old Testament, with supplement, PrincetonUP,1969, p.139).

Ο κραταιός Βαάλ περιποιείται τον εαυτό του.

Επιθυμεί ένα μοσχαράκι στο Dubr.

Μια μικρή αγελάδα στο Shihlmemat.

Ξαπλώνει μαζί της 77 φορές.

[...] ...88 φορές.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι παγανιστικές τελετές των αρχαίων παραδόσεων ήταν γενικώς «επαναλήψεις» των θεϊκών δραστηριοτήτων. Για παράδειγμα, αν ένας μύθος ιστορούσε έναν θεό που συνευρισκόταν με άλλον αφήνοντάς την έγκυο, οι λάτρεις απλώς θα «επανελάμβαναν» αυτή την πράξη δια της θρησκευτικής πορνείας/ιεροδουλείας. Φαντάζεται κανείς πόσο διεστραμμένη αντίληψη πρέπει να έχει ένας λαός, ώστε να τιμά το θεό συνουσιαζόμενος με κατσίκες, αγελάδες, σκύλους κ.λπ., να πιστεύει ότι έτσι ευχαριστεί το ανώτερο ον!

γ’) ιεροδουλεία

«Η χρήση αρσενικών και θηλυκών ιερόδουλων ήταν καθιερωμένη και εξαγιασμένη στα ιερά των Χαναναίων» (de Vaux, Roland, Ancient Israel, McGraw-Hill, 1965). Τα Χαναανιτικά κείμενα στην Ugarit χρησιμοποιούν τις λέξεις qadesh και qedesha που σημαίνουν «ιερός άντρας» και «ιερή γυναίκα» αντίστοιχα και υποδήλωναν τους ομοφυλόφιλους ιερείς και ιέρειες που είχαν ρόλο ιερόδουλων.

Κι εδώ να σημειωθεί ότι η ιεροδουλεία δεν ήταν τόσο ανεκτή στις υπόλοιπες ειδωλολατρικές κουλτούρες των τριγύρω λαών, όσο ήταν στη Χαναάν. Επιγραφές του βασιλιά Merodachbaladan Β’ και Nabonidus της Βαβυλώνας περιέρχουν αναφορές για μια επανάσταση στο Uruk περί το 765 π.Χ. επί βασιλείας Eribamarduk. Αυτή η επανάσταση δεν προεκλήθη μόνο από κοινωνικές αιτίες, αλλά στόχευε εναντίον των λατρευτικών πρακτικών στο ναό του Eanna και στις ιερόδουλες που ήταν εκεί. Ποτέ δεν υπήρξε τέτοια «διαμαρτυρία» των Χαναναίων. Πιστοποιείται λοιπόν η μαρτυρία της Π.Δ. όσον αφορά τις συνήθειες των Χαναναίων. Οι Χαναναίοι είχαν πολύ κακή φήμη, δίχως η Π.Δ. να προσθέσει κάτι παρπάνω. Ένα γράμμα του 18^ου π.Χ. αι. κάποιας Μαρί αναφέρεται σε μια φράση του σε «κλέφτες και Χαναναίους» (Peoples of the Old Testament World; Hoerth, Mattingly, Yamauchi (eds.), Baker, 1994, p. 158). Μια επιγραφή του Shu-Sin αναφέρει «Από εκείνον τον καιρό οι Αμορραίοι, ένας λαός επιδρομέων, με ένστικτα κτήνους... σαν λύκοι˙ ένας λαός που δε γνωρίζει τη γεωργία» (Daily Life in Ancient Mesopotamia. Karen Rhea Nemet-Nejat. Greenwood Press,1998, p. 114).

Ρωτάνε μερικοί, γιατί ο Ων τιμώρησε κάποιους λαούς της Χαναάν, αφανίζοντάς τους, χωρίς νέα δυνατότητα άφεσης αμαρτιών. Καταρχήν πρέπει να πουμε ότι ο Θεός ήταν εξαιρετικά μακρόθυμος με τους λαούς της Χαναάν, όσο κι αν (επειδή είναι παντογνώστης) ήξερε ότι δεν επρόκειτο να αλλάξουν. Έτσι, δεν αληθεύει ότι οι λαοί της Χαναάν δεν είχαν καμμία ιδέα για το Θεό και την υπόσχεσή του στον Αβραάμ. Ο Αβραάμ έζησε στην Χαναάν, είχε σχέσεις με τους Αμορραίους (π.χ. Γένεσις ιδ’, 7). Ο Χαναναίος Μελχισεδέκ (Γένεσις ιδ’ 20) λέει ότι ο Θεός παρέδωσε στον Αβραάμ τους εχθρούς του. Επίσης οι Χαναναίοι είχαν δει την καταστροφή των Σοδόμων, παρά την προσπάθεια του Αβραάμ να μεταπείσει το Θεό. Δεν αληθεύει λοιπόν ούτε ότι οι Χαναναίοι δεν ήξεραν τι θεωρούσε ο Θεός του Αβραάμ «κακό» ούτε πως τιμωρούσε τους αμαρτωλούς. Οι Χαναναίοι γνώριζαν (από τον καιρό του Αβραάμ αλλά και αμέσως μετά την Έξοδο) ότι η χώρα τους είχε δωθεί από το Θεό στους Ισραηλίτες. Οι Χαναναίοι είχαν δει τη βοήθεια του Θεού στους Ισραηλίτες κατά του μεγαλύτερου έθνους της εποχής, των Αιγυπτίων. Τα νέα είχαν διαδοθεί:

ΕΞΟΔΟΣ ΙΕ’ 14 Οι λαοί τ’ άκουσαν και τρόμαξαν. Φόβος κυρίεψε της Παλαιστίνης τους κατοίκους. 15 Αλαφιάστηκαν οι ηγεμόνες της Εδώμ, τους πολέμαρχους της Μωάβ τους έπιασε τρεμούλα˙ οι κάτοικοι της Χαναάν όλοι παρέλυσαν.

ΕΞΟΔΟΣ ΙΗ’, 1 Ο Ιοθόρ, ιερέας της Μαδιάμ και πεθερός του Μωυσή, άκουσε όλα όσα έκανε ο Κύριος ο Θεός για το Μωυσή και για τους Ισραηλίτες, το λαό του, ότι δηλαδή τους έβγαλε από την Αίγυπτο.

Η Ραάβ λέει στους δύο Ισραηλίτες κατασκόπους

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ Β’ 9 και τους είπε «Εγώ ξέρω πως ο Κύριος σας έχει δώσει αυτήν εδώ τη χώρα. Εξαιτίας σας μας έχει πιάσει φόβος, κι όλοι οι κάτοικοι τρέμουν μπροστά σας. 10 Ακούσαμε ότι, καθώς βγήκατε από την Αίγυπτο, ο Κύριος ξέρανε τα νερά της Ερυθράς θάλασσας μπροστά σας. Μάθαμε ακόμα και τα όσα κάνατε στους δυο βασιλιάδες των Αμορραίων, ανατολικά του Ιορδάνη (...). 11 Όταν τ’ ακούσαμε αυτά, έπεσε το ηθικό μας και κανένας από μας δεν είχε το θάρρος να σας αντιμετωπίσει. Πραγματικά, ο Κύριος ο Θεός σας, είναι Θεός ψηλά στους ουρανούς κι εδώ κάτω στη γη».

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ Ε’, 1 Όταν οι βασιλιάδες όλοι των Αμορραίων, που κατοικούσαν στα δυτικά του Ιορδάνη, και οι βασιλιάδες των Χαναναίων, που κατοικούσαν στα παραθαλάσσια, έμαθαν ότι αποξήρανε ο Θεός τα νερά του Ιορδάνη για να περάσουν οι Ισραηλίτες, πανικοβλήθηκαν και δεν είχαν πια το θάρρος να τους αντιμετωπίσουν.

Αλλά και πολύ πιο πριν βλέπουμε το σχέδιο του Θεού αναφορικά με το χρόνο της εκδίωξης των Χαναναίων:

ΓΕΝΕΣΙΣ ΙΕ΄ 16 Όταν φτάσουν στην τέταρτη γενιά [οι απόγονοι του Αβραάμ] θα επιστρέψουν εδώ [στη Χαναάν], γιατί ώς τότε δεν θα έχει ακόμη ολοκληρωθεί η ανομία των Αμορραίων [των κατοίκων της Χαναάν στα χρόνια του Αβραάμ] για να τιμωρηθούν.

Βλέπουμε ότι ο Θεός παρέχει καιρό, τουλάχιστον 300-400 χρόνια στους Αμορραίους, ώστε να μετανοήσουν ή έστω να εκπολιτιστούν και να πάψουν τις θυσίες βρεφών και την ιεροδουλεία, πράγματα τα οποία ούτε καν οι άλλοι ειδωλολατρικοί λαοί εξασκούσαν σε τέτοιο βαθμό όσο οι Χαναναίοι. Οι φήμες, λοιπόν, της βοήθειας του Θεού προς το Ισραήλ είχαν διαδοθεί στους Χαναναίους αμέσως μετά την Έξοδο από την Αίγυπτο. Μπορούσαν να είχαν μετανοήσει οι Χαναναίοι, κι ωστόσο οι Αμαληκίτες είχαν επιτεθεί κατά των Ισραηλιτών μόλις αυτοί είχαν βγει από την Αίγυπτο.

Συνεπώς οι Χαναναίοι γνώριζαν τόσο το Θεό του Αβραάμ όσο και τη δύναμή του, τόσο παλιά όσο και μετά την Έξοδο. Από την άλλη ο Θεός, παρόλο που επί 400 χρόνια (το διάστημα που οι Ισραηλίτες βρίσκονταν στην Αίγυπτο) καθυστέρησε την τιμωρία των Χαναναίων, ώστε να τους αφήσει χρόνο να μετανοήσουν, στο τέλος τους τιμώρησε διότι γνώριζε ότι αυτοί οι λαοί δεν επρόκειτο να αλλάξουν. Ας δούμε όμως γιατί αυτοί οι λαοί δεν επρόκειτο να αλλάξουν. Μας το λέει ο Ησίοδος, όταν αναφέρει ποιες είναι οι «καλές θυσίες» σύμφωνα με τους αρχαίους. Κατά τον Ησίοδο λοιπόν καλές θυσίες είναι οι θυσίες κατά το έθιμο, δηλαδή οι απαράλλαχτες  (Ησίοδου, Θεογονία, στχ. 415 -  417 «ἀθανάτοις τε θεοῖσι τετιμένη ἐστὶ μάλιστα. καὶ γὰρ νῦν, ὅτε πού τις ἐπιχθονίων ἀνθρώπων ἔρδων ἱερά καλὰ κατὰ νόμον ἱλάσκηται»). Γι αυτό και ο Θεός τους τιμώρησε. Δεν ήθελαν να αλλάξουν εκείνοι οι νηπιοθυσιαστές λαοί. Ακολουθούσαν τα ανθρωποκτόνα τους έθιμα ασταμάτητα. Ασεβούσαν διαρκώς. Και αν ακόμη αναρωτηθεί κανείς γιατί ο Θεός τους έπαψε δια μέσω των Ιουδαίων και όχι μόνος Του, μπορούμε να απαντήσουμε πως αν τους εξολόθρευε μόνος Του δεν θα είχαμε μαρτυρία περί αυτού του γεγονότος, το οποίο θα εκλαμβάνονταν ως φυσική καταστροφή. Όμως ο Θεός θέλησε να αφήσει μαρτυρία και για την τιμωρία τους αλλά και για τους λόγους που επέβαλλαν αυτή την τιμωρία. Στο κάτω κάτω ο Θεός δεν ήθελε να εξοντώσει φυσικά τους Χαναναίους, αλλά – όπως θα δούμε – να τους διώξει από τη Χαναάν. Όπως και να ‘χει, δεν έχουν δίκαιο όσοι υποστηρίζουν ότι ο Θεός εκδίωξε τους Χαναναίους από τη Χαναάν δίχως να τους αφήσει καιρό να μετανοήσουν. Έβλεπαν οι Χαναναίοι τη δύναμη του Θεού, έβλεπαν τις τιμωρίες, τα θαύματα, αλλά συνέχισαν τις πρακτικές τους δίχως καμμιά αλλαγή.

Επιπλέον η ευλογία του Θεού προς τον Αβραάμ δεν είχε το νόημα της κυριαρχίας των απογόνων του Αβραάμ, αλλά της εκλογής του ως εκπρόσωπου των ανθρώπων μέσω του οποίου θα διοχετευόταν η θεϊκή ευλογία:

ΓΕΝΕΣΙΣ ΙΒ’, 3 «Θα ευλογώ όποιον σε ευλογεί και θα καταριέμαι όποιον σε καταριέται. Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης».

ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΙΒ’, 16 «Αυτοί [=οι γειτονικοί λαοί του Ισραήλ] δίδαξαν το λαό μου να ορκίζεται στο Βάαλ˙ αλλά αν μάθουνε καλά την πίστη του λαού μου, και μάλιστα να υπόσχονται με όρκο στο όνομά μου, τότε θα επιτρέψω να κατοικούν ανάμεσα στο λαό μου».

            Ήταν δηλαδή στο χέρι των Χαναναίων να πιστέψουν και να μετανοήσουν, ώστε να ευλογηθούν κι αυτοί. Οπωσδήποτε θα ρωτήσει κανείς γιατί ο Θεός διάλεξε ένα τόσο απειθές έθνος, όπως οι Ισραηλίτες, προκειμένου να τιμωρήσει τους Χαναναίους.   

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Θ΄ 4 μη σκεφτείτε ότι επειδή είστε δίκαιοι και ακέραιοι σας έφερε στη χώρα εκείνη να την κατακτήσετε και να εγκατασταθείτε εκεί. 5 Στην πραγματικότητα, επειδή τα άλλα έθνη είναι ασεβή, γι’ αυτό ο Κύριος θα τα διώξει από μπροστά σας. Επιπλέον, θέλει να πραγματοποιήσει την υπόσχεση, που με όρκο έδωσε στους προγόνους σας τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ. 6 Να ξέρετε, λοιπόν, ότι ο Κύριος, ο Θεός σας, θα σας δώσει εκείνη την εύφορη χώρα να την πάρετε ιδιοκτησία σας, αλλά όχι εξαιτίας της δικαιοσύνης σας˙ γιατί εσείς στην πραγματικότητα είστε λαός ισχυρογνώμων.

Και οι Ισραηλίτες, όπως δείχνει η ίδια η Π.Δ., ήταν αμαρτωλοί. Κι επιπλέον γεννάται το ερώτημα: ακόμη κι αν δεν ήταν αμαρτωλοί, ακόμη κι αν ήταν απολύτως δίκαιοι, θα είχαν το ηθικό δικαίωμα να εκδιώξουν τους αμαρτωλούς κατοίκους της Χαναάν; Η αρετή τους θα ήταν αρκετή δικαιολογία για την εκδίωξη των Χαναναίων από τον τόπο τους; Πόσο μάλλον τη στιγμή που δεν ήταν – οι Ισραηλίτες – ενάρετοι αλλά αμαρτωλοί; ‘Η αντίστροφα,  είχε κανείς το ηθικό δικαίωμα να πάρει τη γη από τους Χαναναίους, ακόμη κι αν αυτοί ήταν εντελώς αμαρτωλοί; Οι Ισραηλίτες είχαν συμφωνήσει με το Θεό – τους είχε προειδοποιήσει – πως αν κι αυτοί πράξουν ό,τι έπρατταν οι προηγούμενοι κάτοικοι της Χαναάν, θα εκδιώκονταν και αυτοί από τη Χαναάν. Κι έτσι γίνονται «δυνάμει εξόριστοι» από την Χαναάν, από την πρώτη στιγμή που αποδέχονται τους όρους κατάκτησής της. Αναλαμβάνουν μια αδυσώπητη ευθύνη και καλούνται να πληρώσουν για τη δική τους αδικία με την εξορία τους. Η Χαναάν, όπως παρουσιάζεται από την Π.Δ., ήταν μια ξεχωριστή χώρα με ένα παράξενο χαρακτηριστικό: ήταν μια χώρα που ξερνάει τους κατοίκους της, όταν αυτοί δεν είναι δίκαιοι. Η διάθεση, η απόφαση να δεχτείς μια τέτοια χώρα κάτω από τέτοιες συνθήκες και όρους σού δίνει δικαίωμα πάνω σε αυτή τη χώρα. Μια χώρα, η οποία δινόταν με σκοπό τη δημιουργία μιας κοινωνίας δικαιοσύνης, σύμφωνα με τις εντολές του Θεού – δεν ήταν μια ακόμη κατάκτηση. Αυτά τα δύο – πέραν της αμαρτωλότητας των Χαναναίων και της υπόσχεσης του Θεού προς τον Αβραάμ – δικαιολογούσαν την κατάληψη της Χαναάν.

Η αλήθεια είναι ότι ο Θεός συμπεριφέρεται στους Ισραηλίτες ακριβώς όπως συμπεριφέρεται στους Χαναναίους, όπως θα δούμε παρακάτω. Επιπλέον ο Θεός είχε δώσει το Νόμο στους Ισραηλίτες και δεν είχε σκοπό να τους αφήσει να παραμείνουν αμαρτωλοί – δηλαδή απλώς να αλλάξει κύριο η Παλαιστίνη. Με άλλα λόγια, η κατάκτηση της Χαναάν είχε διπλό σκοπό/αποτέλεσμα: από τη μια τα έθνη που την κατοικούσαν κατανικήθηκαν, επειδή η ζωή τους ήταν απίστευτα (συγκριτικά, όχι μόνο με τους Εβραίους, αλλά ακόμη και με τους άλλους ειδωλολατρικούς λαούς της περιοχής: Αιγύπτιους, Βαβυλώνιους κ.ά. που δεν είχαν τέτοια κατάπτωση) ανήθικη κι εγκληματική και όχι επειδή οι Εβραίοι ήταν ο «τέλειος λαός». Δηλαδή χάρη στην κατάκτηση σταμάτησε, συγκεκριμένα, η χαναανιτική ειδωλολατρία που συνεπαγόταν ανθρωποθυσίες, βρεφοκτονίες, θρησκευτική ομοφυλοφιλία και πορνεία. Από την άλλη εκπληρώθηκε η υπόσχεση προς τον Αβραάμ.

Αντί όμως οι λαοί της περιοχής να σωφρονιστούν (αφού είχαν ακούσει τα νέα της Εξόδου καθώς και τις παραδόσεις για την υπόσχεση του Θεού προς τον Αβραάμ), έγιναν επιθετικοί κατά των Ισραηλιτών. Μόλις είχε βγει από την Αίγυπτο ο Ισραήλ, και αμέσως οι Αμαληκίτες, λαός νομαδικός-ληστρικός, του οποίου η περιοχή δεν ήταν μέσα στα όρια της Χαναάν (οπότε δεν επρόκειτο καν να εκδιωχθούν από τη γη τους) επιτίθενται δίχως αφορμή:

ΕΞΟΔΟΣ ΙΖ’ 9 Στη Ραφιδίν ήρθαν οι Αμαληκίτες να πολεμήσουν τους Ισραηλίτες. 14 Τότε είπε ο Κύριος στον Μωυσή «Γράψ’ το αυτό το περιστατικό σε βιβλίο, για να μην ξεχαστεί και θέσε το υπόψη του Ιησού, ότι εξάπαντος θα εξαφανίσω τους Αμαληκίτες, ακόμα και τη θύμησή τους, από τη γη».

            Οι Αμαληκίτες συνεχίζουν τις επιθέσεις τους (ΑΡΙΘΜΟΙ ΙΔ’, 45) επί δεκάδες κι εκατοντάδες χρόνια (ΚΡΙΤΑΙ Γ’, 13˙ ΚΡΙΤΑΙ ΣΤ’, 6˙ ΚΡΙΤΑΙ Ζ’, 12˙ Α’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Λ’, 1-2). 

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟ ΚΕ΄  17 Ποτέ να μην ξεχάσετε τι σας έκαναν οι Αμαληκίτες κατά την πορεία σας, όταν βγήκατε από την Αίγυπτο. 18 Σας περίμεναν στο δρόμο και σας χτύπησαν από τα νώτα σκοτώνοντας έτσι όλους τους βραδυπορούντες, ενώ εσείς ήσασταν εξαντλημένοι κι αποκαμωμένοι˙ δε φοβήθηκαν το Θεό.

Διακόσια χρόνια μετά την Έξοδο, οι Αμαληκίτες συνέχιζαν να κάνουν τα ίδια:

Α’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΙΕ’, 33 Ο Σαμουήλ του [= του Αγάγ, βασιλιά των Αμαληκιτών] είπε: «Όπως το σπαθί σου άφησε γυναίκες χωρίς παιδιά, έτσι και η δική σου μάνα θα μείνει χωρίς παιδί». Κι εκτέλεσε τον Αγάγ εκεί στα Γάλγαλα, ενώπιον του Κυρίου.

            Γιατί να συνιστά γενοκτονία η πολεμική σύρραξη κι ο απόλυτος εκμηδενισμός της ισχύος ενός λαού ο οποίος, δίχως να απειλούνται καθόλου τα συμφέροντά του, παρενοχλούσε έναν άλλο λαό επί αιώνες;

Οι Ιδουμαίοι, λαός του οποίου η γη επίσης δεν ήταν μέσα στα όρια της «Γης της Επαγγελίας» και συνεπώς επίσης δεν κινδύνευαν, αρνούνται τη βοήθεια στους Ισραηλίτες και μάλιστα βγαίνουν οπλισμένοι κατά των Ισραηλιτών (ΑΡΙΘΜΟΙ Κ’, 14-22).

            Ο βασιλιάς Χανανείς της Αράδ, του οποίου η χώρα βρισκόταν στην έρημο, δηλαδή και αυτή δεν κινδύνευε, επιτίθεται στους Ισραηλίτες, με αποτέλεσμα αυτοί να ζητήσουν τη βοήθεια του Θεού κι αυτός να τους παραδώσει τον Χανανείν, ώστε να τον νικήσουν (ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑ’, 1-3).

            Ο βασιλιάς Σηών, των Αμορραίων, αν και ο Μωυσής τον παρακάλεσε να περάσουν από τη χώρα τους περπατώντας μόνο στο δημόσιο δρόμο, μη πίνοντας καν νερό από τα φρέατά τους, δηλαδή αν και οι Ισραηλίτες του είχαν υποσχεθεί ότι ο λαός του δεν κινδυνεύει με εκδίωξη, όχι μόνο δεν επέτρεψε στους Ισραηλίτες να περάσουν μέσω της χώρας του, αλλά βγήκε με στρατό έξω από τη χώρα του, στην έρημο, προκειμένου να πολεμήσει τους Ισραηλίτες (ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑ’, 20-26), με αποτέλεσμα να χάσει, να σκοτωθεί και οι Ισραηλίτες να καταλάβουν τη χώρα του. Και σ’ αυτήν την περίπτωση βλέπουμε ένα αδικαιολόγητο – διότι δεν κινδύνευαν τα συγκεκριμένα έθνη αυτά – μίσος των λαών αυτών, το οποίο τους βγαίνει σε κακό. Καμμία γενοκτονία δεν υπάρχει.

            Αλλά και οι λαοί της Χαναάν ήταν επιθετικοί προς τους Ισραηλίτες. Ενώ είχαν παρακολουθήσει τους εχθρούς του Ισραήλ (Αιγύπτιους, Αμαληκίτες, Αραδαίους, Αμορραίους) να ηττώνται ο ένας μετά τον άλλον, ούτε μετανόησαν ούτε σκέφτηκαν ότι υπάρχει θεϊκή βοήθεια. Το αντίθετο:

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ Ι’ 3 Έστειλε ο Αδωνιβεζέκ [βασιλιάς της Ιερουσαλήμ]  το εξής μήνυμα στον Ωάμ, βασιλιά της Χεβρών, στον Ιαφιά, βασιλιά της Λαχίς και στο Δεβείρ, βασιλιά της Εγλών: 4 «Ελάτε να με βοηθήσετε να επιτεθούμε στη Γαβαών, επειδή έκανε ειρήνη με τον Ιησού και με τους Ισραηλίτες»

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΙΑ’ 1 Όταν έμαθε αυτές τις κατακτήσεις ο Ιαβίν, βασιλιάς της Ασώρ, έστειλε μήνυμα στον Ιωβάβ, βασιλιά της Μαδών, στους βασιλιάδες της Σιμρών και της Αχσάφ, 2 στους βασιλιάδες των ορεινών περιοχών στα βόρεια, στην κοιλάδα του Ιορδάνη νότια της λίμνης Χιννερώθ στις πεδινές περιοχές και στα υψώματα της Δωρ, δυτικά. 3 Επίσης ήρθε σε συνεννόηση με τους Χαναναίους στα ανατολικά και στα δυτικά, καθώς και με τους Αμορραίους, τους Χετταίους, τους Φερεζαίους και τους Ιεβουσαίους της ορεινής περιοχής και με τους Ευαίους, στους πρόποδες του όρους Ερμών, στη Μισπά. 4 Όλοι αυτοί οι βασιλιάδες ξεκίνησαν με αναρίθμητο στρατό (...). 5 Ένωσαν τις δυνάμεις τους κι ήρθαν και στρατοπέδευσαν όλοι μαζί κοντά στα νερά της Μερώμ, με σκοπό να πολεμήσουν τους Ισραηλίτες. 19 Καμμιά πόλη δεν έκανε ειρήνη με τους Ισραηλίτες, εκτός από τη Γαβαών, που την κατοικούσαν Ευαίοι. Όλες τις άλλες πόλεις τις κατέλαβαν με πόλεμο. 20 Κι αυτό, γιατί ο Κύριος επέτρεψε να σκληρυνθεί η καρδιά αυτών των λαών και να πολεμήσουν τους Ισραηλίτες. Αυτοί όμως τους εξόντωσαν χωρίς έλεος και τους αφάνισαν, όπως είχε διατάξει ο Κύριος τον Μωυσή.

            Η «πρωτοβουλία» ανήκε στους Χαναναίους, που βάδιζαν μόνοι τους στο χαμό τους επιτιθέμενοι.

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Β’, 30 Ο Σιχών όμως δεν μας άφησε να περάσουμε μέσα από τη χώρα του, γιατί ο Κύριος, ο Θεός σας, ενίσχυσε την άκαμπτη διάθεσή του και την αλύγιστη καρδιά του, για να παραδώσει σ’ εσάς τη χώρα του.

Δεν υπάρχει γενοκτονία˙ απλώς πόλεμος. Στο κάτω-κάτω οι λαοί αυτοί ήταν οι πλέον αμαρτωλοί της Μέσης Ανατολής κι έπρεπε να εκδιωχτούν.

ΚΡΙΤΑΙ Α’ 6 Ο Αδωνί-Βεζέκ [βασιλιάς της Βεζέκ] έφυγε για να σωθεί, αλλά τον καταδίωξαν, τον έπιασαν και του έκοψαν τα μεγάλα δάκτυλα των χεριών και των ποδιών του. 7 Τότε είπε ο Αδωνί-Βεζέκ: «Εβδομήντα βασιλιάδες με κομμένα τα μεγάλα δάκτυλα των χεριών και των ποδιών τους μάζευαν ό,τι έπεφτε κάτω από το τραπέζι μου. Ό,τι έκανα, ο Θεός τώρα μου το ανταπέδωσε».

            Πάντως πρέπει να τονίσουμε ότι ο Θεός έκανε διάκριση μεταξύ δίκαιων και άδικων των λαών αυτών:

ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΙΗ’ 7 πέρας λαλήσω ἐπὶ ἔθνος ἢ ἐπὶ βασιλείαν τοῦ ἐξᾶραι αὐτοὺς καὶ τοῦ ἀπολλύειν, 8 καὶ ἐπιστραφῇ τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ἀπὸ πάντων τῶν κακῶν αὐτῶν, καὶ μετανοήσω περὶ τῶν κακῶν, ὧν ἐλογισάμην τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς.  

(Κάποτε εξαγγέλω για ένα έθνος ή βασίλειο ότι θα το ξεριζώσω, θα το ανασκάψω και θα το καταστρέψω. Αν το έθνος εκείνο, που εναντίον του μίλησα, αφήσει την κακία του, τότε θα αφήσω κι εγώ τις απειλές μου εναντίον του).

Α΄ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΙΕ΄  2 «Τώρα θα τιμωρήσω τους Αμαληκίτες», λέει ο Κύριος των ισραηλιτικών δυνάμεων, «γι’ αυτά που έκαναν στους Ισραηλίτες, να τους κλείσουν το δρόμο, όταν εκείνει έβγαιναν από την Αίγυπτο. 5 Ο Σαούλ οδήγησε το στρατό του στην πόλη των Αμαληκιτών κι έστησε ενέδρα στο φαράγγι. 6 Έπειτα έστειλε μήνυμα στους Κεναίους: «Φύγετε», τους έλεγε, «βγείτε απ’ την πόλη των Αμαληκιτών, για να μην έχετε την ίδια τύχη μ’ αυτούς. Εσείς δείξατε καλοσύνη στους Ισραηλίτες, όταν εκείνοι έβγαιναν από την Αίγυπτο». Έτσι οι Κεναίοι έφυγαν από τους Αμαληκίτες. 7 Τότε ο Σαούλ χτύπησε τους Αμαληκίτες (...). 

ΙΕΖΕΚΙΗΛ ΛΓ’  1 Ο Κύριος μου είπε: 2 «Εσύ, άνθρωπε, μίλησε στους συμπατριώτες σου και θύμισέ τους τι συμβαίνει όταν εγώ φέρνω πόλεμο σε μια χώρα. Ο λαός της χώρας βάζουν για φύλακά τους έναν από τους συμπολίτες τους. 3 Όταν ο φύλακας δει τον εχθρό να έρχεται εναντίον τους θα ειδοποιήσει με τη σάλπιγγα το λαό. 4 Τότε, όποιος ακούσει τον ήχο της σάλπιγγας και δε λάβει τα μέτρα του, κι έρθει ο εχθρός και τον σκοτώσει, θα είναι ο ίδιος υπαίτιος για το θάνατό του, 5 γιατί ενώ άκουσε τη σάλπιγγα, δεν έλαβε τα μέτρα του. Αν προφυλαγόταν, θα γλίτωνε. 6 Αν όμως ο φύλακας δει τον εχθρό να έρχεται και δεν ειδοποιήσει με τη σάλπιγγα κι ο λαός δεν λάβει τα μέτρα του κι έρθει ο εχθρός και σκοτώσει κάποιον, αυτός θα θανατωθεί εξαιτίας της ανομίας του˙ εγώ όμως θα θεωρήσω υπεύθυνο τον φύλακα.

            Έτσι, η αντίρρηση ότι μαζί με το «κακό έθνος» τιμωρούνταν και τα καλά μέλη του δεν ισχύει. Είναι πολύ πιθανό ότι τα «καλά μέλη ενός κακού έθνους» είχαν λάβει στα σοβαρά τα προμηνύματα της επερχόμενης τιμωρίας (όπως η Ραάβ και οι Κιναίοι) και είχαν διαχωρίσει τη θέση τους είτε φεύγοντας από τη χώρα είτε συμμαχώντας με τους Ισραηλίτες. Παρέμειναν και αντιστάθηκαν μόνο οι κακοί, αμαρτωλοί Χαναναίοι, που αψηφούσαν το Θεό και συνέχιζαν τις ειδεχθείς πράξεις τους. Για το θέμα αυτό κάνουμε λόγο στην 8^η παράγραφο.

            Μπορεί εδώ κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι πολύ παράλογο το επιχείρημα ότι «έπρεπε να υπακούσουν οι Χαναναίοι και να φύγουν από τη χώρα τους, επειδή κάποιοι, οι Ισραηλίτες, ήρθαν ξαφνικά και ισχυρίζονταν ότι τους την έδωσε ο Θεός» κι ότι το πιο πιθανό είναι πως – ακόμη και οι καλοί Χαναναίοι – θα αντιστέκονταν παρά θα υπάκουαν σε κάποιους τρελλούς που ισχυρίζονταν πως «ο Θεός τους έδωσε το δικαίωμα να πάρουν τη γη τους». Η αλήθεια είναι διαφορετική. Εκτός από τα σημάδια που προαναφέραμε, υπήρχε και η «διαμάχη των θεών» μέσω της οποίας μπορούσαν οι Χαναναίοι να διαπιστώσουν τη δύναμη του Θεού που βοηθούσε τον Ισραήλ. Κάθε αρχαία χώρα είχε το θεό-προστάτη της. Η δύναμη κάθε χώρας ήταν ανάλογη της δύναμης του θεού-προστάτη της. Έτσι, οι Χαναναίοι μπορούσαν να ξέρουν ότι αν σίγουρα οι χαναανιτικοί θεοί ήταν κατώτεροι των αιγυπτιακών θεών (διότι η Αίγυπτος μπορούσε άνετα να νικήσει τους Χαναναίους) και ταυτόχρονα οι αιγυπτιακοί θεοί ήταν κατώτεροι του ισραηλιτικού (αφού δεν κατάφεραν να εμποδίσουν τους Ισραηλίτες να φύγουν από την Αίγυπτο), τότε ο ισραηλιτικός Θεός ήταν ανώτερος από τους θεούς της Χαναάν κι επομένως δεν υπήρχε περίπτωση οι θεοί της Χαναάν να την υπερασπιστούν επιτυχώς κατά του Ισραήλ. Η λογική αυτή της «σύγκρουσης των θεών» σίγουρα φαντάζει σήμερα απλοϊκή, ωστόσο στην αρχαία εποχή ήταν πολύ διαδεδομένη και ήταν ένας τρόπος που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι λαοί, για να διαπιστώσουν τη δύναμή τους έναντι άλλων λαών. «Αν έβγαιναν ηττημένοι, απέδιδαν την ήττα στους θεούς˙ τους καταλόγιζαν ότι δεν έκαναν σωστά το καθήκον τους σαν υπερασπιστές της πόλεως˙ έφθαναν κάποτε ώς το σημείο να γκρεμίσουν τους βωμούς και να λιθοβολήσουν τους ναούς τους (Σουητώνιου, Καλιγούλας, 5˙ Σένεκα, De vita beata, 36). Αν μια πόλη είχε νικηθεί, πίστευαν πως είχαν νικηθεί μαζί της και οι θεοί (Βιργίλιου, Αινειάδα, 1, 68)» (Fustel De Coulanges, Η αρχαία πόλη, εκδ. Ειρμός, σ. 236).

            Υπάρχει το «αντιεξουσιαστικό» επιχείρημα ότι ο Θεός ήταν η πρόφαση των Ισραηλιτών ώστε να κατακτήσουν μια ξένη χώρα. «Μας διέταξε ο Θεός, δεν ήταν δική μας πρωτοβουλία». Η αλήθεια είναι διαφορετική. Ο λαός του Ισραήλ πριν την Έξοδο ήταν μια ομάδα ανθρώπων εξαιρετικά δειλών και γκρινιάρηδων, σύμφωνα τουλάχιστον με την Π.Δ., που ήθελαν να γυρίσουν πίσω, ως δούλοι των Αιγυπτίων. Έτσι, οι Ισραηλίτες δηλώνουν στο Μωυσή

ΕΞΟΔΟΣ ΙΔ’ 11 «Δεν υπήρχαν τάφοι στην Αίγυπτο;» έλεγαν στο Μωυσή. «Γιατί μας έφερες να πεθάνουμε εδώ στην έρημο; Τι ήταν αυτό που μας έκανες να μας βγάλεις από την Αίγυπτο; 12 Δε σου τα ‘χαμε πει εμείς όλα αυτά εκεί; Δε σου λέγαμε να μας αφήσεις στην ησυχία μας; Εμείς θέλαμε να δουλεύουμε στους Αιγύπτιους˙ προτιμότερο ήταν αυτό για μας, παρά να πεθάνουμε εδώ στην έρημο».

ΕΞΟΔΟΣ ΙΣΤ’ 2 Τότε ολόκληρη η ισραηλιτική κοινότητα άρχισε εκεί στην έρημο τα παράπονα ενάντια στο Μωυσή και στον Ααρών: 3 «Καλύτερα να μας είχε θανατώσει ο Κύριος στη Αίγυπτο», τους έλεγαν, «εκεί που είχαμε άφθονο το κρέας και χορταίναμε το ψωμί, παρά που μας το φέρατε εδώ στην έρημο, για να πεθάνει όλο αυτό το πλήθος από την πείνα».

ΕΞΟΔΟΣ ΙΖ’, 3 Αλλά ο λαός διψούσε όλο και περισσότερο και συνέχισαν να καταφέρονται ενάντια στο Μωυσή: «Τι μας ξεσήκωσες από την Αίγυπτο;» του έλεγαν. «Για να πεθάνουμε από τη δίψα εμείς και τα παιδιά μας και τα ζώα μας;»

ΑΡΙΘΜΟΙ ΙΔ’ 2 Παραπονιούνταν ενάντια στο Μωυσή και στον Ααρών, και τους έλεγαν: «Μακάρι να ‘χαμε πεθάνει στην Αίγυπτο ή σ’ αυτήν εδώ την έρημο. 3 Γιατί μας έφερε ο Κύριος σ’ αυτή τη χώρα; Για να σκοτωθούμε στον πόλεμο; Για να αιχμαλωτιστούν οι γυναίκες μας και τα παιδιά μας; Καλύτερα να γυρίσουμε στην Αίγυπτο!» 4 Κι έλεγαν μεταξύ τους: «Ελάτε να ορίσουμε έναν αρχηγό και να γυρίσουμε πίσω στην Αίγυπτο».

ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑ’, 5 Και να τα βάζουν με το Θεό και με το Μωυσή: «Γιατί μας βγάλατε από την Αίγυπτο;», του έλεγαν. «Για να πεθάνουμε στην έρημο; Ούτε ψωμί υπάρχει εδώ ούτε νερό, κι αηδιάσαμε πια αυτή την άθλια τροφή».

Ώστε και τότε, απ’ την αρχή, τους διέταζε ο Θεός, αλλά αυτοί αρνούνταν και ήθελαν να γυρίσουν πίσω˙ πώς γίνεται, τη στιγμή που ξέρουμε ότι εξαρχής απειθούσαν στις εντολές του Θεού – που τους διέταζε να κατακτήσουν τη Χαναάν – να εφηύραν το Θεό ως δικαιολογία; «Δικαιολογία ο Θεός», ενώ ταυτόχρονα καταγράφουν στην Παλαιά Διαθήκη την άρνησή τους να υπακούσουν στην εντολή Του για κατάκτηση της Χαναάν; Ακούγεται κάπως παράδοξο. Επίσης γνωρίζουμε ότι ο λαός του Ισραήλ φοβόταν τη στρατιωτική δύναμη των κατοίκων της Χαναάν (Δευτερονόμιον ζ’, 19). Ποιος ο λόγος να χρησιμοποιηθεί ως πρόφαση ο Θεός, τη στιγμή που οι Ισραηλίτες πρώτον συνεχώς απειθούσαν στον Θεό είτε λατρεύοντας άλλους θεούς (και η Π.Δ. δεν φοβάται να το αναφέρει) είτε παραπονούμενοι και δεύτερον φοβόντουσαν και τη σκιά τους και ήθελαν ακόμη και να επιστρέψουν ως δούλοι στην Αίγυπτο; Άλλωστε στην Π.Δ. ο Θεός συνεχώς λέει ότι δεν έδωσε τη Χαναάν στους Εβραίους λόγω της αρετής τους, αλλά λόγω της υπόσχεσής Του στον Αβραάμ και της ανάγκης τιμωρίας των Χαναναίων.  

4b ΔΕΝ ΥΠΗΡΞΕ «ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ» ΤΩΝ ΛΑΩΝ ΤΗΣ ΧΑΝΑΑΝ

Κοιτώντας στις περιγραφές των διαταγών του Θεού που οι Νεοπαγανιστές αποκαλούν βάρβαρο, θα διαπιστώσουμε αν αυτές αφορούν γενοκτονία ή εκδίωξη των ειδωλολατρικών λαών. Οι επαγγελίες του Θεού σχετικά με την τύχη των λαών της Χαναάν χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Αυτές της «εξόντωσης» και αυτές της «εκδίωξης». Ας δούμε πρώτα τους στίχους της «εξόντωσης»:

1. «ἐκτρίψω [= θα ξεπαστρέψω] αὐτούς» (ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 23).

2. «καὶ ἀπολεῖτε πάντας τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν» (ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΓ’, 53).

3. «ἐξολοθρεῦσαι ἔθνη μεγάλα καὶ ἰσχυρότερά σου πρὸ προσώπου σου» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Δ’, 38).

4. «καὶ παραδώσει αὐτοὺς Κύριος ὁ Θεός σου εἰς τὰς χεῖράς σου καὶ πατάξεις αὐτούς, ἀφανισμῷ ἀφανιεῖς αὐτούς» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ζ’, 2).

5. «καὶ ἀπολεῖς αὐτοὺς ἀπωλείᾳ μεγάλῃ, ἕως ἂν ἐξολοθρεύσητε αὐτούς» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ζ’, 23).

6. «οὗτος [ο Θεός] ἐξολοθρεύσει αὐτούς, καὶ οὗτος ἀποστρέψει αὐτοὺς ἀπὸ προσώπου σου, καὶ ἀπολεῖ αὐτοὺς ἐν τάχει» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Θ’, 3).

7. «Ἐὰν δὲ ἐξολοθρεύσῃ Κύριος ὁ Θεός σου τὰ ἔθνη..» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΙΒ’, 29).

8. «Ἀλλ’ ἢ ἀναθέματι ἀναθεματιεῖτε αὐτούς, τὸν Χετταῖον καὶ Ἀμορραῖον καὶ Εὐαῖον καὶ Ἰεβουσαῖον καὶ Γεργεσαῖον, ὃν τρόπον ἐνετείλατό σοι Κύριος ὁ Θεός σου» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Κ’, 17).

9. «Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὗτος ἐξολοθρεύσει αὐτοὺς ἀπὸ προςώπου ἡμῶν, ἕως ἂν ἀπόλωνται» (ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΚΓ’, 5).

Οι στίχοι της «εκδίωξης»:

1. «ὅταν γὰρ ἐκβάλω τὰ ἔθνη ἀπὸ προςώπου σου..» (ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 18).

2. «Θα φέρνω σύγχυση σε κάθε λαό που θα πολεμάτε και θα κάνω τους εχθρούς σας να τρέπονται σε φυγή» (ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 27).

3 «Θα προκαλέσω πανικό, που θα διώξει τους Ευαίους, τους Χαναναίους και τους Χετταίους από μπροστά σας» (ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 28).

4. «Θα τους διώχνω από μπροστά σας λίγο λίγο, ώσπου εσείς να πολλαπλασιαστείτε και να κυριαρχήσετε στη χώρα» (ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 30).

5. «Θα παραδώσω στην εξουσία σας τους κατοίκους εκείνης της χώρας και θα τους διώξετε από ‘κει» («..παραδώσω εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν τοὺς ἐγκαθημένους ἐν τῇ γῇ καὶ ἐκβαλῶ αὐτοὺς ἀπὸ σοῦ») (ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 31).

6. «καὶ ἐκβαλεῖ [ο άγγελος] τὸν ᾿Αμορραῖον καὶ Χετταῖον καὶ Φερεζαῖον καὶ Γεργεσαῖον καὶ Εὐαῖον καὶ ᾿Ιεβουσαῖον καὶ Χαναναῖον» (ΕΞΟΔΟΣ ΛΓ’, 2).

7. «κι εγώ θα διώξω από μπροστά σας [ἐκβάλλω ἀπὸ προςώπου ὑμῶν] τους Αμορραίους, τους Χαναναίους, τους Χετταίους, τους Φερεζαίους, τους Ευαίους και τους Ιεβουσαίους» (ΕΞΟΔΟΣ ΛΔ’, 11).

8. «όταν θα έχω διώξει από μπροστά σας τα άλλα έθνη» (ΕΞΟΔΟΣ ΛΔ’, 24).

9. «με τέτοιες πράξεις μολύνθηκαν τα έθνη, αυτά που εγώ τα διώχνω από μπροστά σας» (ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ ΙΗ’, 24)

10. «Μην υιοθετείτε τις συνήθειες των εθνών που εγώ διώχνω από μπροστά σας» (ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ Κ’, 23).

11. «ἀπέστειλε Μωυσῆς κατασκέψασθαι τὴν ᾿Ιαζήρ, καὶ κατελάβοντο αὐτὴν καὶ τὰς κώμας αὐτῆς καὶ ἐξέβαλον τὸν ᾿Αμορραῖον τὸν κατοικοῦντα ἐκεῖ» (ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑ’, 32).

12. «ἐκδιῶξαι πάντας τοὺς ἐχθρούς σου πρὸ προσώπου σου» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΣΤ’, 19).

13. «Όταν ο Κύριος, ο Θεός σας, σας φέρει στη χώρα, που τώρα πάτε να την κατακτήσετε, θα διώξετε στο πέρασμά σας πολλά έθνη: τους Χετταίους, τους Γεργεσαίους, τους Αμορραίους, τους Χαναναίους, τους Φερεζαίους, τους Ευαίους και τους Ιεβουσαίους, εφτά έθνη μεγαλύτερα και ισχυρότερα από σας» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ζ’, 1).

14. «Αυτός θα τους συντρίψει και θα τους υποτάξει σ’ εσάς˙ κι εσίς θα τους διώξετε και θα τους εξοντώσετε στη στΙγμή» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Θ’, 3).

15. «καὶ ἐκβαλεῖ Κύριος πάντα τὰ ἔθνη ταῦτα ἀπὸ προσώπου ὑμῶν» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΙΑ’ 23).

16. «καὶ ἐκβαλεῖ ἀπὸ προσώπου σου ἐχθρὸν» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΛΓ’, 27).

17. «Καθώς οι Ισραηλίτες θα προχωρούν, εγώ θα διώχνω από μπροστά τους τους κατοίκους όλων αυτών των περιοχών» (ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΙΓ’, 6).

18. «Έστειλα πριν από σας σφήκες που έδιωξαν στο πέρασμά σας τους δύο βασιλιάδες των Αμορραίων. Δεν ήταν ούτε το ξίφος σας ούτε το τόξο σας που τους έδιωξαν» (ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΚΔ’, 12).

19. «Ο Κύριος έδιωξε στο πέρασμά μας όλους εκείνους τους λαούς, ιδιαίτερα τους Αμορραίους, που κατοικούσαν σ’ αυτή τη χώρα» (ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΚΔ’, 18).

20. «Γι’ αυτό κι εγώ δε θα διώξω πια από μπροστά τους κανένα από τα έθνη που είχαν παραμείνει στη χώρα» (ΚΡΙΤΑΙ Β’, 21).

21. «[Οι Ισραηλίτες] έδιωξαν τους Χαναναίους, τους Φερεζαίους, τους Ιεβουσαίους, τους Συχεμίτες και όλους τους Γεργεσαίους και κατοίκησαν σ’ αυτά τα βουνά για πολλά χρόνια» (ΙΟΥΔΙΘ Ε’, 16).

Τι συμβαίνει; Ο Θεός επιδίωκε εκδίωξη από τη Χαναάν ή φυσικό (βιολογικό) αφανισμό, δηλαδή γενοκτονία, των Χαναναίων; Για ποιο λόγο έχουμε το φαινομενικό παράδοξο, για τα ίδια έθνη ο Θεός άλλοτε να υπόσχεται ότι θα τα εξοντώσει και άλλοτε ότι (απλώς) θα τα διώξει από την Παλαιστίνη;

Καταρχήν είναι προφανές ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ του αφανισμού και της εκδίωξης. Το «εκβαλώ» των παραπάνω στίχων έχει την σημασία που έχει στο ΕΞΟΔΟΣ ΣΤ’ 1: «ἐκβαλεῖ [ο Φαραώ] αὐτοὺς ἐκ τῆς γῆς αὐτοῦ». Όπως φαίνεται, το «ἐκβαλῶ» και το «ἐξαποστέλλω» δεν σημαίνουν «εξολοθρεύω», αφού οι Εβραίοι φεύγοντας από την Αίγυπτο δεν φονεύτηκαν. Η υπόσχεση του Θεού για εκδίωξη των Χαναναίων σημαίνει ότι αυτοί (ή ένα μέρος τους) δεν θανατώνονται, αλλά εκδιώκονται από τη Γη της Επαγγελίας. Η υπόσχεση του Θεού για εξόντωση των Χαναναίων σημαίνει ότι αυτοί εξοντώνονται και δεν κατορθώνουν να φύγουν. Το πρώτο μας συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι δεν γίνεται ταυτόχρονα να εξοντώθηκαν (όλοι) οι Χαναναίοι και να εκδιώχτηκαν. Αυτό πρέπει να μας οδηγήσει στις εξής σκέψεις για το «τι εξοντώνεται» και «ποιοι εκδιώκονται».

Υπήρχαν τμήματα του κάθε λαού από τους πολλούς λαούς της Χαναάν, τα οποία αντιλήφθηκαν ότι πρώτον ήρθε η στιγμή της τιμωρίας των λαών τους λόγω της αμαρτωλότητάς τους και δεύτερον ότι ο Ισραήλ βοηθιόταν από τον Θεό. Αυτά τα τμήματα των λαών, αυτοί οι άνθρωποι, κατάλαβαν ότι το καλύτερο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να φύγουν από τη Χαναάν, ώστε να αποφύγουν να συνυποστούν τη μοίρα των αμαρτωλών Χαναναών, και το χειρότερο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να κάτσουν να πολεμήσουν (στο πλευρό των αμαρτωλών Χαναναίων και βασιλιάδων) τους Ισραηλίτες. Αυτοί οι άνθρωποι, οι Χαναναίοι, κυριολεκτικά «το έσκασαν», ώστε να γλιτώσουν την αναπόφευκτη, σε έναν πόλεμο, φυσική εξόντωση.

Επίσης, υπήρχαν κάποια τμήματα του πληθυσμού των Χαναναίων που, αν και προσπάθησαν να φέρουν αντίσταση, γρήγορα έχασαν και πανικοβλήθηκαν και αποφάσισαν να φύγουν από τη Χαναάν το συντομότερο δυνατόν. Αυτοί «εκδιώχτηκαν».

Υπήρχαν κάποιοι Χαναναίοι, οι οποίοι ήταν αμαρτωλοί, δεν κατανοούσαν καθόλου ότι 1) είχε έρθει ο καιρός της τιμωρίας για την αμαρτωλότητα της Χαναάν και 2) ότι ο Ισραήλ ήταν φορέας της τιμωρίας,  είτε επιτίθενταν στους Ισραηλίτες είτε δεν παραδίνονταν. Αυτοί «αφανίστηκαν» είτε στη μάχη είτε μετά τη μάχη, όταν οι πόλεις τους καταλαμβάνονταν από τους Ισραηλίτες. Η εξόντωση μετά από κατάληψη μιας πόλης δε θα πρέπει να ενοχλήσει τους αντιχριστιανούς, διότι και οι Έλληνες τα ίδια κάνουν στην Τροία, την ίδια περίπου εποχή. Και ας μη ξεχνάμε ότι αυτοί οι αμαρτωλοί Χαναναίοι είχαν μέτρο σύγκρισης: τους καλούς Χαναναίους που αντιλαμβάνονταν την κατάσταση.

Αυτό που καταστρέφεται, ξεπαστρεύεται, αφανίζεται, εξολοθρεύεται δεν είναι αναγκαστικά οι λαοί της Χαναάν ως άτομα, αλλά οι λαοί ως «έθνη», ως «κράτη», ως «πολιτισμός/κουλτούρα». Ως άτομα, ο καθένας τους μπορούσε να διαλέξει είτε τη φυγή και την εκδίωξη είτε την παραμονή του στη Χαναάν με επακόλουθο τον φυσικό αφανισμό. Δηλαδή ο Θεός δεν διέταξε απαραίτητα «γενοκτονία», δηλαδή σφαγή των Χαναναίων. Αυτοί μπορούσαν να φύγουν, ώστε να μην συνυποστούν τις συνέπειες της αμαρτωλότητας των ομοεθνών τους.

Εξαφανίζεται/εξολοθρεύεται, λοιπόν, κάθε έθνος από τα αναφερόμενα, ως έθνος, ως εθνική μονάδα. Δεν εξαφανίζονται/εξολοθρεύονται απαραίτητα τα μέλη του. Δεν υπόσχεται αυτό ο Θεός στους Ισραηλίτες. Υπόσχεται την εξολόθρευση/διάλυση των εθνών-κρατών αυτών με ταυτόχρονη εκδίωξη των μελών τους. Η διάλυση ενός έθνους/κοινωνίας δεν απαιτεί απαραίτητα εξόντωση των μελών του. Η εξόντωση κάποιων Χαναναίων ήταν αποκλειστικά επιλογή δική τους: αν έμεναν, αν δεν παραδίνονταν, αν πολεμούσαν τους Ισραηλίτες, τότε εξοντώνονταν. Αν έφευγαν, σώζονταν. Είναι φανερό ότι αυτό δε συνιστά γενοκτονία. Άλλο η εκδίωξη και άλλο η γενοκτονία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς συνυπάρχει το «εκβαλώ» και το «απολώ» υπάρχει στο ΕΞΟΔΟΣ ΚΑ’: 32 Ο Μωυσής έστειλε ανθρώπους σε αναγνωριστική αποστολή στην Ιαζήρ. Οι Ισραηλίτες κυρίεψαν τα περίχωρά της και έδιωξαν τους Αμορραίους που ήταν εκεί. 33 Έπειτα γύρισαν και ανέβαιναν από το δρόμο της Βασάν. Ο βασιλιάς της Βασάν, ο Ωγ, βγήκε με το στρατό του να τους πολεμήσει κοντά στην Εδρεΐ. 35 Έτσι οι Ισραηλίτες χτύπησαν αυτόν, τους γιους και το στρατό του. Δεν άφησαν κανέναν ζωντανό, και κυρίεψαν και τη χώρα του.

Προφανώς, δε βγήκαν όλοι οι κάτοικοι της χώρας Βασάν, άντρες, γυναίκες, γέροι, παιδιά να πολεμήσουν τον στρατό του Μωϋσή, ούτε και ο Μωϋσής πολεμώντας χρησιμοποιούσε στη μάχη όλο τον εβραϊκό «λαό», αλλά ο «εθνικός στρατός» της Βασάν. Βλέπουμε ότι οι άοπλοι κάτοικοι της Ιαζήρ και των χωριών δεν σφαγιάστηκαν, αλλά διώχτηκαν. Ο στρατός που παρετάχθη κατά των Εβραίων «επατάχθη» και σφαγιάστηκε. Επίσης το εδάφιο που προαναφέραμε, ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 31, παρόλο που ρητά αναφέρει ότι οι Χαναναίοι θα «παραδωθούν στα χέρια» του Ισραήλ, υπόσχεται ότι αυτοί θα εκδιωχθούν, όχι ότι θα εξοντωθούν.

Ακριβώς όπως συμπεριφέρεται ο Θεός στους Χαναναίους, έτσι συμπεριφέρεται και στους Ισραηλίτες, όταν κι αυτοί με τη σειρά τους αμαρτάνουν:

ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΚΑ’ 8 Μετά ο Κύριος έδωσε εντολή στον Ιερεμία να πει στο λαό: «Λέει ο Κύριος: "σας έδωσα τη δυνατότητα να διαλέξετε ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο: 9 Όποιος παραμείνει σ’ αυτή την πόλη [=Ιερουσαλήμ] θα σκοτωθεί στον πόλεμο από τα ξίφη των εχθρών ή θα πεθάνει από την πείνα κι από το θανατικό. Αλλά όποιος βγει και παραδοθεί στους Βαβυλωνίους που σας πολιορκούν, θα σώσει τουλάχιστο τη ζωή του. 10 Αποφάσισα να κάνω κακό σ’ αυτή την πόλη˙ όχι καλό. Εγώ ο Κύριος το λέω. Θα την παραδώσω στα χέρια του βασιλιά της Βαβυλώνας και θα την κάνει στάχτη"».

ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΛΗ’ 2 Ο Κύριος λέει: "Όποιος μείνει σ’ αυτή την πόλη θα σκοτωθεί στον πόλεμο ή θα πεθάνει από την πείνα και τις ασθένειες. Όποιος όμως βγει έξω και παραδοθεί στους Βαβυλώνιους δε θα σκοτωθεί και τουλάχιστον θα σώσει τη ζωή του. 3 Η πόλη αυτή θα παραδοθεί εξάπαντος στο στρατό του βασιλιά της Βαβυλώνας κι αυτός θα την κυριέψει". 17 Τότε είπε ο Ιερεμίας στο Σεδεκία: «Ο Κύριος, ο Θεός του σύμπαντος, ο Θεός του Ισραήλ, λέει: "αν πράγματι βγεις και παραδοθείς στους άρχοντες του βασιλιά της Βαβυλώνας, θα ζήσεις εσύ και η οικογένειά σου, κι αυτή η πόλη δε θα πυρποληθεί. 18 Αν όμως δε βγεις να παραδοθείς στο βασιλιά της Βαβυλώνας, τότε θα παραδοθεί η πόλη στους Βαβυλώνιους που θα την πυρπολήσουν, αλλά κι εσύ δε θα ξεφύγεις από τα χέρια τους"». 

Δηλαδή, όπως οι αμαρτωλοί Ισραηλίτες θα έσωζαν τις ζωές τους, αν επέλεγαν να παραδωθούν στους Βαβυλώνιους και να το σκάσουν/μεταναστεύσουν από την Παλαιστίνη, ενώ αν επέλεγαν να αντισταθούν, θα έχαναν τις ζωές τους, κατά τον ίδιο τρόπο και οι Χαναναίοι, αν έφευγαν και δεν αντιστέκονταν στους Ισραηλίτες, οι ζωές τους θα γλίτωναν. Στο κάτω-κάτω, όπως βλέπουμε, τα εδάφια στα οποία ο Θεός υπόσχεται εκδίωξη είναι διπλάσια από τα εδάφια στα οποία υπόσχεται εξολόθρευση.

Υπάρχουν όμως κάποιοι, που μπορεί να δεχτούν ότι δεν υπήρξε γενοκτονία ούτε εντολή/υπόσχεση του Θεού για γενοκτονία, αλλά θεωρούν ότι έχουμε να κάνουμε με μια τεράστια επιχείρηση «εθνοκάθαρσης», πράγμα που είναι επίσης απαράδεκτο, έστω κι αν είναι λιγότερο κακό από μια επιχείρηση γενοκτονίας. Κι εδώ πρέπει να μιλήσουμε για το λόγο της εκδίωξης των λαών αυτών από την Παλαιστίνη.

Ναί, γράφει η Π.Δ. «Θα τους εξοντώσετε τελείως όλους: Τους Χετταίους, τους Αμορραίους, τους Χαναναίους, τους Φερεζαίους, τους Ευαίους και τους Ιεβουσαίους, όπως σας έχει διατάξει ο Κύριος, ο Θεός σας» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟ Κ’ 16-17), αλλά γιατί αυτό; «Αλλιώς, αυτοί θα σας μάθουν να κάνετε τις βδελυρές τους πράξεις, αυτές που κάνουν στις λατρείες των θεών τους, κι έτσι θα αμαρτήσετε στον Κύριο, τον Θεό σας» (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟ Κ’ 18). Η εξόντωση των πολεμιστών (το εδάφιο αναφέρεται στην «επόμενη μέρα» της μάχης) αλλά και η εκδίωξη των Χαναναίων από την Παλαιστίνη διατάχτηκε ώστε να μην συναναστραφούν οι Ισραηλίτες τους Χαναναίους και σιγά-σιγά δεχτούν να λατρέψουν τους χαναανιτικούς θεούς – αν το έκαναν οι Ισραηλίτες, θα πάθαιναν τα ίδια. Ήταν καταρχήν ένα μέτρο προφύλαξης που έπρεπε να πάρει ο Θεός υπέρ των Ισραηλιτών. Σκοπός του Θεού ήταν μέσω του Ισραήλ να προετοιμαστεί η ανθρωπότητα για την έλευση του Μεσσία. Γι’ αυτό το σκοπό – καθώς και λόγω της υπόσχεσης προς τον Αβραάμ – έπρεπε να επανέλθει στην Παλαιστίνη ο Ισραήλ κι εκεί να ακολουθήσει το Νόμο του Θεού. Όχι για να αλλάξει απλώς κύριο η χώρα εκείνη. Κατά δεύτερον, οι λαοί αυτοί ήταν «αμαρτωλοί». Οι θρησκευτικές κ.ά. πρακτικές και συνήθειές τους ήταν ανήθικες, όχι μόνο με τα κριτήρια του Θεού αλλά και με τα κριτήρια των υπόλοιπων λαών της Μέσης Ανατολής. Έπρεπε να τιμωρηθούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αφού πρώτα τους είχε δωθεί χρόνος μετάνοιας. Η τιμωρία τους λοιπόν είχε τη μορφή εκδίωξης από τη χώρα τους – ώστε να διαλυθεί ο κοινωνικός ιστός, η «κουλτούρα», η οποία συντηρούσε και συνέχιζε από γενιά σε γενιά τις αηδιαστικές θρησκευτικές πρακτικές και έθιμα – και όχι της βιολογικής εξόντωσής τους. Γιατί να συνιστά «εθνοκάθαρση» η τιμωρία αυτή; Το αντίθετο, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι οι Χαναναίοι «τη γλίτωσαν» πολύ φθηνά. Οι Αιγύπτιοι δεν ανθρωποθυσίαζαν ούτε κτηνοβατούσαν.. προς τιμήν του θεού (!) ούτε είχαν ιερή πορνεία και ομοφυλοφιλία˙ ούτε ούτε οι Βαβυλώνιοι ούτε οι Ασσύριοι. Οι Χαναναίοι τα είχαν όλα αυτά. Κάπως έπρεπε να τιμωρηθούν, ώστε να σταματήσουν ή να μειωθούν τέτοιες πρακτικές. Μέσω της εκδιωξης διαλύθηκε/καταστράφηκε η εθνική-κρατική κουλτούρα που επέτρεπε/προωθούσε τις πρακτικές τους. Στ’ αλήθεια, δε θα ΄πρεπε να λυπηθούμε για την εξαφάνιση ενός «τρόπου ζωής» και μιας κουλτούρας που προωθούσε την θρησκευτική (υποχρεωτική, όπως θα δούμε αλλού) πορνεία, τη θρησκευτική ομοφυλοφυλία, την θρησκευτική κτηνοβασία και τις θυσίες βρεφών στους «θεούς». Δεν έχουμε, λοιπόν, μια αδικαιολόγητη, πανάρχαια (πρώτη φορά στην ιστορία) «εθνοκάθαρση». Έχουμε μια ήπια τιμωρία. Επιπλέον πρέπει να τονίσουμε ότι: οι Χαναναίοι δεν διώχτηκαν επειδή ήταν Χαναναίοι στο έθνος, αλλά επειδή ήταν αμαρτωλοί, ακριβώς όπως αργότερα οι Εβραίοι δεν εκδιώχτηκαν (με την αιχμαλωσία στους Βαβυλώνιους) επειδή ήταν Εβραίοι, αλλά επειδή ήταν αμαρτωλό έθνος.

Αυτό το τελευταίο έχει μεγάλη σημασία. Στο Β’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α’, 3-8 και βλέπουμε έναν Αμαληκίτη στην καταγωγή, που ήταν μέλος του ισραηλιτικού στρατού, δηλαδή οι Ισραηλίτες τον εμπιστεύονταν αρκετά ώστε να του δώσουν όπλο ώστε να πολεμήσει τους ίδιους τους Αμαληκίτες. Ο Αμαληκίτης λέει ότι είναι «γιος ενός Αμαληκίτη που παροικεί στη γη των Ιουδαίων». Με άλλα λόγια ο πατέρας του ανθρώπου αυτού είχε μεταναστεύσει στην επικράτεια του Ισραήλ και είχε ένα γιο του στον ισραηλιτικό στρατό, δίχως οι Ισραηλίτες να πειράξουν την αμαληκιτική οικογένεια λόγω της καταγωγής της. Τους επέτρεψαν να ζουν. Το ενδιαφέρον είναι ότι, όταν ο αμαληκίτης στρατιώτης του ισραηλιτικού στρατού αποκαλύπτει την καταγωγή του, ο Δαυίδ δεν εκπλήσσεται (ούτε κάποιος άλλος Ισραηλίτης), πράγμα που μάλλον σημαίνει ότι και άλλοι Αμαληκίτες είχαν μεταναστεύσει/παροικήσει στα ισραηλιτικά εδάφη και είχαν λάβει αξιώματα. Ωστόσο υποτίθεται ότι οι Ισραηλίτες έσφαζαν όποιον ξένο έβρισκαν στη «Γη της Επαγγελίας»! Αυτή η υπόθεση αποδεικνύεται εσφαλμένη. Στην πραγματικότητα, όπως φαίνεται οι Ισραηλίτες δέχονταν τους παλαιότερους κατοίκους της περιοχής, ενσωματώνοντάς τους – πιθανόν αφού αυτοί (όντας τα μη αμαρτωλά μέλη των Χαναανιτικών εθνών) είχαν αποκηρύξει την χαναανιτική ειδεχθή «κουλτούρα». Το ίδιο βλέπουμε και στο Β’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΚΓ’, 8, όπου ένας Χαναναίος κατέχει υψηλό αξίωμα. Συνεπώς υπήρξαν τμήματα των Χαναναίων που αντελήφθησαν τι επρόκειτο να γίνει, δεν αντιστάθηκαν, έφυγαν ή ζήτησαν προστασία στους Ισραηλίτες και αφομοιώθηκαν μαζί τους. Άρα το ζήτημα δεν ήταν η εξόντωση των μη ισραηλιτικών φυλών.

Έχουμε αναφερθεί παραπάνω στην θεωρία της αντιεξουσιαστικής συνωμοσιολογίας, ότι δηλαδή οι Εβραίοι, για να δικαιολογήσουν την εθνοκάθαρση της Χαναάν εφηύραν τόσο το Θεό και τις υποσχέσεις του όσο και τους «αμαρτωλούς και άξιους τιμωρίας Χαναναίους». Έχουμε αποδείξει ότι ούτε η Π.Δ. λέει ψέμματα παρουσιάζοντας ως ιδιαίτερα αμαρτωλούς/ανήθικους τους Χαναναίους ούτε οι Ισραηλίτες είχαν καμμία διάθεση να καταλάβουν τη Χαναάν – το αντίθετο, ήθελαν να επιστρέψουν ως δούλοι στην Αίγυπτο. Άλλωστε οι Ισραηλίτες παθαίνουν αργότερα τα ίδια – οι αντιεξουσιαστές συνωμοσιολόγοι ξεχνούν ότι ο Θεός φέρεται (δες παρακάτω) και στο Ισραήλ με τα ίδια κριτήρια – και αυτά τα παθήματα τα καταγράφουν στην Π.Δ.˙ αυτή η καταγραφή δε θα γινόταν ποτέ από τους ίδιους τους Ισραηλίτες, εάν ο Θεός, οι Χαναναίοι κ.ο.κ. ήταν «άλλοθι για εθνοκάθαρση».

Έτσι, δεν ευσταθεί η άποψη ότι «η Π.Δ. παρουσιάζει τους εχθρούς των Ισραηλιτών πάντοτε κακούς και ύπουλους, ενώ τον Ισραήλ καλό και αδικημένο», διότι είναι δεκάδες οι στίχοι που παρουσιάζονται οι Ισραηλίτες ως κακοί, άπιστοι, διεφθαρμένοι, αμαρτωλοί.

Αναφέρουν ορισμένοι κατήγοροι της Π.Δ. τον κατάλογο των ηττηθέντων Χαναναίων βασιλέων, ο οποίος βρίσκεται στο ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΙΒ’, 9-24. Πρόκειται για είκοσι εννέα ηττημένους βασιλείς. Έτσι, οι κατήγοροι της Π.Δ. ισχυρίζονται πως η ήττα και καταστροφή των 29 αυτών βασιλείων της Χαναών συνεπαγόταν και την γενοκτονία των Χαναναίων. Η αλήθεια δεν είναι αυτή. Καταρχήν είναι (με αρχαιολογικά ευρήματα) αποδεδειγμένο ότι την εποχή που διαδραματίζονταν τα γεγονότα αυτά η «πόλη» στην Παλαιστίνη είχε κατά μέσο όρο περίπου 1000-3000 κατοίκους, και υπήρχαν και αρκετές με 700. Αν δεχτούμε ένα μέσο όρο 2000 κατοίκων ανά πόλη-βασίλειο, και αν δεχτούμε ότι οι κάτοικοι των 29 αυτών πόλεων σφάγηκαν, τότε έχουμε περίπου 62.000 σφαγμένους Χαναναίους. Αλλά, για να εκτιμήσουμε τη σοβαρότητα της κατάστασης πρέπει να έχουμε υπόψη ότι 1) ήταν παράδοση οι κάτοικοι κάθε πόλης που καταλαμβανόταν με τη βία να σφάζονται ή να πωλούνται ως δούλοι και 2) ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρός αν συγκριθεί με το σύνολο του χαναανιτικού πληθυσμού. Το Ισραήλ αριθμούσε – σύμφωνα με την Π.Δ. -  περί τα 1,5 εκατομμύριο ψυχές. Οι Χαναναίοι, ως πληθυσμός, ήταν πολύ περισσότεροι από το Ισραήλ (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ζ’, 1 και 7). Συνεπώς 70.000 σε σύνολο (ας πούμε) 2 εκατομμυρίων, δε συνιστά, όχι απλώς ούτε καν «γενοκτονία», αλλά ούτε σοβαρές απώλειες. Οι Ισραηλίτες είχαν διαταχτεί να εξοντώνουν μόνο όσους παρέμεναν στις πόλεις (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Κ’, 16) ή κρύβονταν – δηλαδή δεν μετανάστευαν εκτός Χαναάν – (ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ζ’, 20).

Άλλωστε: ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ Ι’, 11 και ενώ οι Αμορραίοι έφευγαν κυνηγημένοι από τους Ισραηλίτες, και είχαν φτάσει στην κατωφέρεια της Βαιθ-Χωρών, ο Κύριος έριξε πάντω τους από τον ουρανό χαλάζι χοντρό σαν πέτρες ώς την Αζηκά˙ και σκοτώθηκαν από το χαλάζι αυτό πολύ περισσότεροι απ’ όσους εξόντωσαν οι Ισραηλίτες. 

            Μια ακόμη απόδειξη ότι, όταν μιλά η Π.Δ. για αφανισμό, δεν εννοεί αυτό που νομίζουμε, δηλαδή σφαγιασμό, αλλά εκδίωξη, είναι ο συνδυασμός των ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’, 23 και των Β’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΚΓ’, 8 και Β’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΚΔ’, 16, 21. Στο εδάφιο της ΕΞΟΔΟΥ διαβάζουμε ότι ο Θεός λέει πως τους Αμορραίους, τους Χετταίους, τους Φερεζαίους, τους Χαναναίους, τους Γεργεσαίους, τους Ευαίους και τους Ιεβουσαίους που κατοικούν την Παλαιστίνη θα τους «ξεπαστρέψει» («ἐκτρίψω αὐτούς»). Όμως, στα εδάφια του Β’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ διαβάζουμε, ότι όχι μόνο εξακολουθούν στα χρόνια του Δαυίδ να υπάρχουν Χαναναίοι, αλλά και ένας «δυνατός του Δαυίδ» δηλαδή ισχυρός αυλικός του είναι ο Ιεβοσθέ ο Χαναναίος, και επίσης, αλλού, υπάρχει ο Ορνά ο Ιεβουσαίος, υπήκοος του Δαυίδ. Επειδή ο Δαυίδ θέλει να χτίσει θυσιαστήριο του Θεού στο αλώνι του Ορνά, αγοράζει – και δεν το αρπάζει, πράγμα εύκολο για έναν κατακτητή – από αυτόν το αλώνι.

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΙΓ’, 13 Οι Ισραηλίτες όμως δεν μπόρεσαν να διώξουν τους Γεσουρίτες και τους Μααχαθίτες, και έτσι αυτοί έμειναν ανάμεσά τους.

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΙΣΤ’, 10 Οι απόγονοι του Εφραΐμ δεν εκδίωξαν τους Χαναναίους που κατοικούσαν στη Γεζέρ˙ έτσι οι Χαναναίοι παρέμειναν ανάμεσα στους Εφραϊμίτες.

ΙΗΣΟΥΣ ΝΑΥΗ ΙΘ’, 48 (μτφ. Ο’) Οι Αμορραίοι εξακολουθούσαν να κατοικούν στο Ελώμ και στη Σαλαμίν.

ΚΡΙΤΑΙ Α’ 21 Οι Βενιαμινίτες όμως δεν μπόρεσαν να εκδιώξουν τους Ιεβουσαίους, που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ.   27 Οι απόγονοι του Μανασσή δεν μπόρεσαν κι αυτοί να εκδιώξουν τους κατοίκους από τις πόλεις Βαιθ-Σεάν, Τανάκ, Δωρ και Μεγιδδώ κι από τα περίχωρά τους. Έτσι και οι Χαναναίοι συνέχισαν να κατοικούν σ’ αυτήν την περιοχή. 28 Όταν οι Ισραηλίτες ισχυροποιήθηκαν, υποχρέωσαν τους Χαναναίους να εκτελούν καταναγκαστικά έργα γι’ αυτούς, αλλά δεν μπόρεσαν να τους εκδιώξουν εντελώς. 29 Ούτε οι απόγονοι του Εφραΐμ μπόρεσαν να εκδιώξουν τους Χαναναίους που κατοικούσαν στη Γεζέρ. 30 Επίσης οι απόγονοι του Ζαβουλών δεν μπόρεσαν κι αυτοί να διώξουν τους κατοίκους της Κιδρών και της Νααλάλ, κι έτσι οι Χαναναίοι συνέχισαν να κατοικούν μαζί τους. 31 Ούτε οι απόγονοι του Ασήρ μπόρεσαν να εκδιώξουν τους κατοίκους των πόλεων Ακκώ, Σιδών, Ααλάβ, Αχζίβ, Χελβά, Αφίκ και Ρεχώβ. 32 Γι’ αυτό η φυλή του Ασήρ αναγκάστηκε να συγκατοικήσει με τους Χαναναίους που ζούσαν στη χώρα. 33 Επίσης οι απόγονοι του Νεφθαλί δεν μπόρεσαν κι αυτοί να διώξουν τους κατοίκους της Βαιθ-Σέμες και της Βαιθ-Ανάθ˙ έτσι εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στους Χαναναίους που κατοικούσαν στη χώρα. 34 Οι Αμορραίοι περιόρισαν τους αογόνους του Δαν στα βουνά και δεν τους άφηναν να κατέβουν στην πεδιάδα. 35 Έτσι οι Αμορραίοι συνέχισαν να κατοικούν στη Χαρ-Χέρες, στην Αϊαλών και στη Σααλβίμ. Όταν όμως οι απόφονοι του Ιωσήφ ισχυροποιήθηκαν, τους υποχρέωσαν να εκτελούν καταναγκαστικά έργα γι’ αυτούς.

Βλέπουμε ότι ενώ κανονικά (έχει σημασία αυτό) οι ισραηλιτικές φυλές θα έπρεπε, η κάθε μια, να εκδιώξουν από τα εδάφη της (και όχι να εξοντώσουν) τους κατοίκους των περιοχών αυτών, τους αφήνουν να ζούν. Είναι σημαντικό, όμως, ότι η εντολή του Θεού ήταν η εκδίωξη κι όχι η εξόντωση. Απόδειξη γι΄ αυτό είναι ότι η Π.Δ. αντιπαραβάλει, σε κάθε στίχο, την συγκατοίκηση (αυτό που έγινε) προς την εκδίωξη (αυτό που θα έπρεπε να γίνει) κι όχι την συγκατοίκηση προς την εξόντωση (αν υποτεθεί ότι είχε αρχικά δώσει εντολή για εξόντωση, ο Θεός). Και ποια είναι η αντίδραση του Θεού στην παράβαση της εντολής του για εκδίωξη των Χαναναίων; Αυτή:

ΚΡΙΤΑΙ Β’ 3 «Σας δηλώνω λοιπόν: Δε θα διώξω από μπροστά σας τους κατοίκους αυτής της χώρας. Θα είναι εχθροί σας, και οι θεοί τους θα γίνουν παγίδα για σας».

            Δηλαδή, η παράβαση, από τους Ισραηλίτες, της εντολής του Θεού για εκδίωξη των Χαναναίων οδηγεί το Θεό να τιμωρήσει τους Ισραηλίτες και απλώς να.. αφήσει τους Χαναναίους να συνεχίσουν να κατοικούν στους τόπους τους! Ακόμη και σ’ αυτήν την περίπτωση βλέπουμε ότι οι Ισραηλίτες κατέλαβαν την Παλαιστίνη δίχως να σφάξουν τους κατοίκους της.

Όπως και να ‘χει, ύστερα από όλα αυτά διαπιστώνουμε ότι οι Ισραηλίτες ποτέ δεν διετάχθησαν να κυνηγήσουν τους κατοίκους της Χαναάν «ώς τα πέρατα της γής» σφάζοντάς τους. Αν οι Χαναναίοι έφευγαν, οι Ισραηλίτες σύναπταν και συνθήκες μαζί τους. Όλα έγιναν για να κρατηθούν σε απόσταση οι Χαναναίοι και οι ειδωλολατρικές αντιλήψεις τους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον εβραϊκό μονοθεϊσμό. Όπως είδαμε, το σχέδιο του Θεού ήταν οι περισσότεροι άνθρωποι απλώς να φύγουν (αν και είχαν μολύνει τη γη με βρεφοκτονίες και πορνεία και άξιζαν κάποιου είδους τιμωρία). Ο Θεός δεν είπε στους Ισραηλίτες να σφάξουν όποιον βρουν μπροστά τους στην πορεία προς την Χαναάν ούτε να κατακτήσουν όποια χώρα αυτοί από μόνοι τους ήθελαν. Δεν επρόκειτο, δηλαδή, για μια εκστρατεία με σκοπό τη δημιουργία αυτοκρατορίας:

ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑ’ 21 Οι Ισραηλίτες έστειλαν αγγελιοφόρους στο Σιχόν, βασιλιά των Αμορραίων και του είπαν: 22 «Άφησέ μας να περάσουμε μέσα από τη χώρα σου. Δε θα βγούμε από την πορεία μας για να μπούμε στα χωράφια και στα αμπέλια σας ούτε θα πιούμε νερό από τα πηγάδια σας. Θα ακολουθήσουμε το βασιλικό δρόμο μέχρις ότου βγούμε από τα σύνορά σου». 23 Ο Σιχόν όμως δεν τους επέτρεψε να περάσουν από το έδαφός του. Συγκέντρωσε όλο το στρατό του και βγήκε εναντίον τους στην έρημο. Έφτασε στην Ιαχσά και επιτέθηκε στους Ισραηλίτες. 24 Οι Ισραηλίτες όμως τον νίκησαν στη μάχη.  

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Β’ 5 Μην αρχίσετε πόλεμο εναντίον τους [των Ιδουμαίων], γιατί δεν πρόκειται να σας δώσω ούτε μια σπιθαμή γης από τη χώρα τους. 9 Ο Κύριος μου είπε: «Μην ενοχλήσεις τους Μωαβίτες και μην αρχίσεις πόλεμο εναντίον τους, γιατί δεν πρόκειται να σου δώσω στην κατοχή σου τίποτε από τη χώρα τους». 19 «Όταν φτάσετε κοντά στους Αμμωνίτες, μην τους ενοχλήσετε και μην αρχίσετε πόλεμο εναντίον τους, γιατί δεν πρόκειται να σας δώσω τίποτε από τη χώρα των Αμμωνιτών για διοκτησία σας».

Χαρακτηριστικό είναι, πως ο Θεός διατάζει τους Ισραηλίτες να μην παίρνουν τον χρυσό και τον άργυρο από τα αγάλματα των θεών των Χαναναίων, αλλά να τα καίνε στη φωτιά (Δευτερονόμιον, ζ’, 25).

Ακόμη και οι γυναίκες των ηττημένων Χαναναίων έπρεπε να υφίστανται μια συμπεριφορά που, για τα δεδομένα της εποχής, ήταν πολύ καλή.

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΚΑ’ 11 Αν κάποιος από σας δει ανάμεσά τους μια ωραία γυναίκα και την ερωτευθεί και θελήσει να την πάρει γυναίκα του, 12 μπορεί να τη φέρει στο σπίτι του. Η γυναίκα θα ξυρίσει το κεφάλι της, θα κόψει τα νύχια της, 13 και θα βγάλει τα φορέματα της αιχμαλωσίας από πάνω της˙ θα μείνει στο σπίτι και θα κλάψει τον πατέρα της και τη μάνα της για ένα μήνα˙ τότε μόνο ο άντρας μπορεί να την πλησιάσει και να την κάνει γυναίκα του. 14 Αν αργότερα δεν του αρέσει πια η γυναίκα, μπορεί να την αφήσει ελεύθερη˙ πάντως απαγορεύεται να την πουλήσει ή να την μεταχειριστεί σαν δούλη, αφού την υποχρέωσε να γίνει γυναίκα του.

Για να γίνει κατανοητό ότι η ίδρυση του κράτους του αρχαίου Ισραήλ μετά την Έξοδο δεν είχε σχέση με εθνικιστικά ιδεολογήματα και αντιλήψεις, είναι ενδιαφέρον να μάθουμε την στάση των Ορθόδοξων Ιουδαίων θρησκευτικών ηγετών σχετικά με την ίδρυση του σύγχρονου κράτους του Ισραήλ. Στο άρθρο «Zionists do not Represent Jews» - Οι Σιωνιστές δεν αντιπροσωπεύουν τους Εβραίους (www.jewsagainstzionism.com) διαβάζουμε: «Η Άγια Γη δόθηκε στον Ιουδαϊκό λαό υπό τον όρο ότι θα τηρούν την Τορά (τον Νόμο) και τις εντολές της. Όταν αποτύγχαναν να κάνουν αυτό, η κυριαρχία τους πάνω στη γη αφαιρούνταν από αυτούς, και πήγαιναν σε εξορία. Από εκείνον τον καιρό μας απαγορεύεται από την Τορά με μια πολύ σοβαρή απαγόρευση να ιδρύσουμε μία Εβραϊκή ανεξάρτητη κυριαρχία στην Άγια Γη ή οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Μάλλον, είμαστε υποχρεωμένοι να είμαστε νομοταγείς προς τα έθνη στα οποία κατοικούμε κάτω από την προστασία τους…Από τους αρχαίους καιρούς, οι σχέσεις μεταξύ των λαών των Εβραίων και των Αράβων ήταν ειρηνικές, αδελφικές και φιλικές πάντοτε…Επίσης, στην Άγια Γη, οι πατέρες μας ζούσαν ως γείτονες αρμονικά με τους Παλαιστίνιους κατοίκους της γης, βοηθώντας ο ένας τον άλλον, για αμοιβαίο όφελος…Αμέσως με την ίδρυση του Σιωνιστικού κινήματος, πλήθη Εβραίων κάτω από την ηγεσία των Ραββίνων τους, ξεκίνησαν μια μάχη ενάντια στον Σιωνισμό…Οι ηγέτες του Ορθόδοξου Ιουδαϊσμού αντιτάχθηκαν σφοδρά στο κίνημα με όλη τους την ισχύ…Οι Σιωνιστές αρνήθηκαν να ακούσουν την φωνή των Ραββίνων και την εξουσία της Τορά…Προς μεγάλη μας λύπη, από τότε άρχισε η παρακμή των καλών σχέσεων μεταξύ των Εβραίων και των Αράβων κατοίκων της γης».

Και, φυσικά, καμμία σχέση δεν είχαν οι Άραβες κάτοικοι της Παλαιστίνης των αρχών του 20^ου αι. με τους Χαναναιους του 12^ου π.Χ. αι.. Ούτε ανθρωποθυσίαζαν ούτε έρριχναν τα παιδιά τους στη φωτιά ως θυσία στον Αλλάχ ούτε είχαν ιερή πορνεία ούτε ιερή ομοφυλοφιλία ούτε κάτι παρόμοιο κοινό με τους Χαναναίους.

Με άλλα λόγια: 1) Οι Ισραηλιτες διατάχθηκαν να διώξουν τους Χαναναίους από τη Χαναάν λόγω των δίχως σταματημό αμαρτιών των Χαναναίων και της υπόσχεσης του Θεού στον Αβραάμ. 2) Μόνο όσοι Χαναναίοι αντιστέκονταν σφάζονταν. Οι υπόλοιποι απλώς εκδιώκονταν. Δεν πάρχει γενοκτονία,  αλλά εκδίωξη 3) Ο σκοπός της εκδίωξης ήταν να μην έρθουν σε επαφή οι Χαναναίοι με τους Ισραηλίτες και έτσι οι τελευταίοι μολυνθούν με τα ειδωλολατρικά και πλήρως ειδεχθή έθιμά τους. Δεν ήταν «εθνοκάθαρση», αλλά «κάθαρση των αμαρτωλών» – ακριβώς όπως και οι Εβραίοι όταν αμαρτάνουν «εκδιώκονται», όχι επειδή είναι Εβραίοι, αλλά επειδή είναι αμαρτωλό εθνος.

Θα δούμε τώρα μια περίπτωση που οι κατήγοροι της Π.Δ. αποκαλούν «γενοκτονία». Αυτή την διαταγής για εξολόθρευση των Μαδιανιτών, όπως αυτή περιγράφεται στους ΑΡΙΘΜΟΥΣ ΛΑ’. Έτσι οι κατήγοροι της Π.Δ. ισχυρίζονται

1) ότι οι Ισραηλίτες έσφαξαν όλον τον αρσενικό πληθυσμό (ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΑ’, 7)

2) ότι έσφαξαν όλους τους άρρενες αιχμαλώτους, συμπεριλαμβανομένων και των μικρών αγοριών (ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΑ’, 17),

3) ότι έσφαξαν τις μη παρθένες αιχμάλωτες γυναίκες και κράτησαν μόνο τις παρθένες αιχμάλωτες ζωντανές (ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΑ’, 17) προφανώς κάνοντάς τους «τέστ παρθενικότητας», ώστε να τις δώσουν ως σκλάβες του σεξ στους νικητές άντρες Ισραηλίτες (ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΑ’, 18).

4) Κι όλα αυτά επειδή ήταν εντολή του Γιαχβέ, επειδή οι Μαδιανίτες απλώς λάτρευαν έναν άλλο θεό, τον Βαάλ.

5) Έτσι ο Θεός της Π.Δ. επιδοκιμάζει τη σφαγή μικρών αγοριών, γυναικών, και το βιασμό μικρών κοριτσιών. Μάλιστα δεν είναι αμέτοχος, αλλά είναι αυτός που διατάζει το Μωυσή να κηρύξει τον πόλεμο κατά των Μαδιανιτών και στο τέλος (στίχ. 28) ζητά και μερίδιο!

            Στην περίπτωση αυτή έχουμε να αντιμετωπίσουμε επιχειρήματα ανθρώπων που απλούστατα ούτε διάβασαν ολόκληρη την Π.Δ. ούτε είναι εξοικειωμένοι με τον πολιτισμό και τις συνθήκες της Μ. Ανατολής της εποχής εκείνης. Ας παραθέσουμε όμως το κείμενο.

ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΑ’ 1 Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: 2 «Πάρε εκδίκηση από τους Μαδιανίτες για χάρη των Ισραηλιτών. Μετά από αυτό θα πεθάνεις». 3 Τότε ο Μωυσής μίλησε στο λαό και τους είπε: «Ας εξοπλιστούν μερικοί άντρες από σας για πόλεμο. Θα επιτεούν στους Μαδιανίτες για να πραγματοποιήσουν την εκδίκηση του Κυρίου εναντίον τους. 4 Θα στείλετε στον πόλεμο χίλιους άντρες από κάθε φυλή, από όλες τις φυλές του Ισραήλ». 5 Συγκεντρώθηκαν λοιπόν απ’ όλο το λαό χίλιοι από κάθε φυλή, δηλαδή δώδεκα χιλιάδες οπλισμένοι για πόλεμο. 6 Όλους αυτούς τους έστειλε ο Μωυσής στον πόλεμο και μαζί τους το γιο του ιερέα Ελεάζαρ, τον Φινεές. Αυτός κρατούσε στα χέρια του τα ιερά σκεύη και τις σάλπιγγες για τα διάφορα παραγγέλματα. 7 Πολέμησαν εναντίον των Μαδιανιτών, όπως ο Κύριος είχε διατάξει το Μωυσή και σκότωσαν όλους τους άντρες τους. 8 Στους νεκρούς περιλαμβάνονταν και οι πέντε βασιλιάδες της Μαδιάμ: Ευΐ, Ρέκεμ, Σουρ, Ουρ και Ρεβά. Σκότωσαν επίσης και το Βαλαάμ, γιο του Βεώρ. 9 Οι Ισραηλίτες αιχμαλώτισαν τις γυναίκες των Μαδιανιτών μαζί με τα παιδιά τους και λεηλάτησαν τα ζώα τους, τα κοπάδια τους, όλα τα υπάρχοντά τους 10 και πυρπόλησαν όλες τις πόλεις τους και τις κατασκηνώσεις τους. 11 Όλη αυτή τη λεία και τα λάφυρα, ανθρώπους και ζώα, 12 τα έφεραν στο Μωυσή και στον Ελεάζαρ, τον ιερέα, καις την ισραηλιτική κοινότητα, που ήταν στρατοπεδευμένη στις πεδιάδες της Μωάβ, κοντά στον Ιορδάνη, απέναντι από την Ιεριχώ. 13 Ο Μωυσής και ο Ελεάζαρ, ο ιερέας, καθώς και οι υπόλοιποι αρχηγοί της κοινότητας βγήκαν από το στρατόπεδο για να προϋπαντήσουν το στρατό. 14 Τότε ο Μωυσής οργίστηκε με τους αρχηγούς του στρατού, τους χιλίαρχους και τους εκατόνταρχους, που γύριζαν από την εκστρατεία. 15 «Γιατί αφήσατε ζωντανές τις γυναίκες;» τους έλεγε. 16 «Αυτές είναι που με συμβουλή του Βαλαάμ παρέσυραν τους Ισραηλίτες να απιστήσουν στον Κύριο κι έτσι στη Φεγώρ ξέσπασε η πληγή πάνω στην κοινότητα του Κυρίου. 17 Τώρα λοιπόν θα σκοτώσετε κάθε αρσενικό παιδί και κάθε γυναίκα που έχει πλαγιάσει με άντρα και συνευρέθηκε μαζί του. 18 Τα κορίτσια όμως που είναι παρθένες αφήστε τα να ζήσουν για σας. 19 Εσείς θα μείνετε έξω απο το στρατόπεδο εφτά μέρες. Όλοι όσοι από εσας σκοτώσατε άνθρωπο.. 32 Τα λάφυρα, ό,τι δηλαδή είχε μείνει από τη λεηλασία που έκαναν οι πολεμιστές για τους εαυτούς τους, ήταν εξακόσιες εβδομήντα πέντε χιλιάδες πρόβατα, 33 εβδομήντα δύο χιλιάδες βόδια, 34 εξήντα μία χιλιάδες γαϊδούρια. 35 Όσο για τους ανθρώπους, ο αριθμός των παρθένων γυναικών ήταν τριάντα δύο χιλιάδες. 36 Τα μισά απ’ αυτά, δηλαδή το μερίδιο των πολεμιστών, ήταν τριακόσιες τριάντα εφτά χιλιάδες πεντακόσια πρόβατα. 37 Η προσφορά για τον Κύριο από τα πρόβατα αυτά ήταν εξακόσια εβδομήντα πέντε. 38 Από τις τριάντα έξι χιλιάδες βόδια, η προσφορά για τον Κύριο ήταν εβδομήντα δύο. 39 Από τις τριάντα χιλιάδες πεντακόσια γαϊδούρια, η προσφορά στον Κύριο ήταν εξήντα ένα, 40 και από τις δεκαέξι χιλιάδες αιχμαλώτους, η προσφορά για τον Κύριο ήταν τριάντα δύο. 47 Από αυτό το μισό, που ήταν το μερίδιο των Ισραηλιτών, ο Μωυσής πήρε ένα στα πενήντα, από τους αιχμαλώτους και από τα ζώα, και τα έδωσε στους Λευίτες, που υπηρετούσαν στη σκηνή του Κυρίου.

Ας αναλύσουμε έναν-έναν τους ισχυρισμούς των κατηγόρων της Π.Δ.

1) Δεν υπήρχε ανάγκη για «τέστ παρθενικότητας», όπως το εννοούμε σήμερα, διότι εκείνη την εποχή στη Μ. Ανατολή μπορούσε κανείς σχετικά εύκολα να μάθει πολλά πράγματα για την εθνικότητα ή την κοινωνική θέση των ανθρώπων (άρα και των γυναικών) από τα ρούχα τους, την κόμμωσή τους και τα στολίδια τους. Στη Βαβυλώνα, οι γυναίκες έπαυαν να φορούν πέπλο, αλλά φορούσαν μια μαντίλα. Στην Ασσυρία γινόταν το αντίθετο, οι παντρεμένες φορούσαν πέπλο. Στην περιοχή που μας ενδιαφέρει η παρθενικότητα δεικνύονταν με κάποιου είδους ρουχισμό (π.χ. η ρόμπα της Ταμάρ στο Β’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΙΓ’). Πιο εύκολα δεικνύοταν ότι μια γυναίκα ήταν παντρεμένη και συνεπώς μη παρθένα. Το πέπλο, τα κοσμήματα και συγκεκριμένα είδη κόμμωσης. Παρομοίως μπορούσε μια ανύπαντρη, μη παρθένα (π.χ. ιερόδουλη ή κοινή πόρνη) να ανακαλυφθεί από τον καλλωπισμό της («εἶδος ἔχουσα πορνικόν», δηλαδή στόλισμα πόρνης ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ Ζ’, 10)  ή τα διάφορα σημάδια ή τα λυτά μαλλιά, την περίεργη κόμμωση και τα πολυτελή ρούχα. Έτσι ήταν εύκολο να διαπιστώσει κανείς ποιες γυναίκες ήταν πόρνες και ιερόδουλες καθώς και ποιες ήταν παντρεμένες. Αντίθετα από την εποχή μας, όπου όλοι φορούν πάνω-κάτω τα ίδια ρούχα, εκείνη την εποχή και σ’ εκείνη την περιοχή (αυτό το έθιμο υπήρχε και στα μέρη μας τουλάχιστον ώς πριν 2 αιώνες, τουλάχιστον για την εθνικότητα π.χ. οι Έλληνες είχαν μουστάκι κι όχι γενιάδα, την οποία είχαν οι Τούρκοι) η αμφίεση και η κόμμωση έδειχναν και την κοινωνική θέση της γυναίκας. Για να ανακαλυφθεί ποιες ήταν παρθένες, δηλαδή ούτε παντρεμένες ούτε πόρνες, δεν χρειαζόταν «τέστ παρθενικότητας» από γιατρούς.

            Το λόγο, για τον οποίο έγινε επιλογή των παρθένων, τον αναφέρουμε παρακάτω.

2) Είναι εντελώς ψευδής ο ισχυρισμός ότι οι Ισραηλίτες άφησαν να ζήσουν οι παρθένες, ώστε να τις έχουν ως «σκλάβες του σεξ». Οι περισσότερες κοπέλες παντρεύονταν μόλις άρχισαν να μπορούν να γεννούν παιδιά, δηλαδή κατά τα 12-13, στην αρχαία Μέση Ανατολή. Επομένως, οι Ισραηλίτες άφησαν ζωντανές μόνο τις κοπέλες που ήταν κάτω από 11 και που ουσιαστικά ήταν ακόμη παιδιά, όχι γυναίκες. Στην Π.Δ. βλέπουμε το Θεό μέσω των προφητών να κατηγορεί τους Ισραηλίτες για ένα σωρό πράγματα, από μοιχεία και κακία ώς απιστία. Συνεχώς η Π.Δ. κακολογεί τους Ισραηλίτες, όπως θα δούμε. Ωστόσο, είναι βεβαιωμένο και σημαντικό ότι οι Ισραηλίτες δεν κατηγορούνται για παιδοφιλία. Συνεπώς, η κατηγορία ότι τα μικρά κοριτσάκια διασώθηκαν για να τα χρησιμοποιούν σεξουαλικά οι Ισραηλίτες δεν στέκει ούτε υποστηρίζεται από άλλα στοιχεία. Η άποψη ότι η πρόταση να τις κρατήσουν «για τον εαυτό τους» (στίχ. 18) δεν σημαίνει απαραίτητα «για την ευχαρίστησή τους», αλλά αναφέρεται ως η αντίθετη εναλλακτική κατάσταση του «για τον Γιαχβέ», που σήμαινε να σκοτωθούν. «Για τον εαυτό τους» σημαίνει απλώς «μην τις σκοτώσετε». Δεν υπάρχει κάτι που να υποδηλώνει ότι το «κρατήστε τες ζωντανές» συνεπάγεται απαραίτητα «κρατήστε τες ζωντανές για σκλάβες του σεξ».

3) Ο λόγος για τον οποίο σφάχτηκαν οι Μαδιανίτες δεν έχει να κάνει καθόλου με τη λατρεία του Βαάλ καθεαυτή. Εδώ πρέπει να ανατρέξουμε σε διάφορα κεφάλαια του βιβλίου των ΑΡΙΘΜΩΝ, ώστε να δούμε τον λόγο. Αυτός δίνεται κατ’ αρχήν στο κεφάλαιο που αναφέραμε,  στους στίχους 15 και 16. Εκεί ο Μωυσής, ρωτά γιατί δεν θανατώθηκαν οι γυναίκες και λέει στους άρχοντες ότι αυτές ήταν η αιτία που αποστάτησαν οι Ισραηλίτες. Έτσι

i) Μετά την ήττα των Αμορραίων, ο βασιλιάς των Μωαβιτών, Βαλάκ, ανησύχησε για την ισχύ των Ισραηλιτών. Οι σύμμαχοί του, οι Αμορραίοι, είχαν ηττηθεί και ο ίδιος είχε ελάχιστη στρατιωτική δύναμη και αρκετή εξυπνάδα, ώστε να μην επιτεθεί στους Ισραηλίτες (να υπενθυμίσουμε ότι ο Θεός είχε τονίσει στους Ισραηλίτες να μην επιχειρήσουν να καταλάβουν τη Μωάβ). Στέλνει το γιο του στον προφήτη Βαλαάμ, που ζούσε στην χώρα Φαθουρά, δίπλα στον Ευφράτη, ώστε να τον προσκαλέσει στη Μωάβ, προκειμένου να καταραστεί (!) τους Ισραηλίτες (ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΒ’, 1-6), για να ηττηθούν από τους Μωαβίτες. Ο Βαλαάμ δέχεται, αλλά ο Θεός τον προστάζει να ευλογήσει τους Ισραηλίτες (ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΓ’ και ΚΔ’).

ii) Εδώ να διευκρινίσουμε ότι οι Μωαβίτες και οι Μαδιανίτες ήταν ενωμένοι ως κράτος και ως φυλή (π.χ. ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΒ’, 7), ώστε να μην αναρωτηθεί κανείς, τι δουλειά έχουν οι μεν με την τιμωρία των δε.

iii) Ο Βαλαάμ αντιλαμβάνεται ότι ο Ισραήλ έχει την προστασία του Θεού, γι’ αυτό είναι ανίκητος. Συλλαμβάνει λοιπόν ένα σχέδιο, με το οποίο θα έκανε τους Ισραηλίτες να απομακρυνθούν από την πίστη στο Θεό, να χάσουν την εύνοιά του άρα και την προστασία του και να μπορούν να ηττηθούν στρατιωτικά από τους Μωαβίτες/Μαδιανίτες. Το σχέδιο είναι απλό: οι Μωαβίτισσες και οι Μαδιανίτισσες θα ταξίδευαν στις περιοχές που ήταν οι Ισραηλίτες, θα είχαν σεξουαλικές σχέσεις μαζί τους (πρώτη παράβαση των εντολών του Θεού) κι έπειτα θα τους προέτρεπαν – με όπλο το σεξ – να λατρεύσουν μαζί τους τους θεούς των Μωαβιτών/Μαδιανιτών, ώστε ο Θεός του Ισραήλ να οργιστεί μαζί του και να εγκαταλείψει τους Ισραηλίτες. Οι Μωαβίτες άρχοντες συμφωνούν, ο Βαλαάμ απευθύνεται στις Μωαβίτισσες/Μαδιανίτισσες και είτε με τον ένα είτε με τον άλλο τρόπο (άμεση πειθώς, έμμεση με πίεση των ανδρών τους ή των αρχόντων τους) τις πείθει. Μόνο ένας προφήτης, σαν το Βαλαάμ, ο οποίος άλλωστε επικοινωνούσε με το Θεό, θα μπορούσε να αντιληφθεί τόσο οξυδερκώς την αιτία της ισχύος του Ισραήλ και τον τρόπο που αυτή η ισχύς θα έπαυε να υπάρχει. Άλλωστε, στο κεφ. ΛΑ’ ρητά κατονομάζεται ως ο εμπνευστής του σχεδίου. Έτσι:

ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΕ’ 1 ΚΑΙ κατέλυσεν ᾿Ισραὴλ ἐν Σαττείν· καὶ ἐβεβηλώθη ὁ λαὸς ἐκπορνεῦσαι εἰς τὰς θυγατέρας Μωάβ. 2 καὶ ἐκάλεσαν αὐτοὺς εἰς τὰς θυσίας τῶν εἰδώλων αὐτῶν, καὶ ἔφαγεν ὁ λαὸς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καὶ προσεκύνησαν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν. 3 καὶ ἐτελέσθη ᾿Ισραὴλ τῷ Βεελφεγώρ· καὶ ὠργίσθη θυμῷ Κύριος τῷ ᾿Ισραήλ. 4 καὶ εἶπε Κύριος τῷ Μωυσῇ· λαβὲ πάντας τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ λαοῦ καὶ παραδειγμάτισον αὐτοὺς Κυρίῳ κατέναντι τοῦ ἡλίου, καὶ ἀποστραφήσεται ὀργὴ θυμοῦ Κυρίου ἀπὸ ᾿Ισραήλ. 5 καὶ εἶπε Μωυσῆς ταῖς φυλαῖς ᾿Ισραήλ· ἀποκτείνατε ἕκαστος τὸν οἰκεῖον αὐτοῦ τὸν τετελεσμένον τῷ Βεελφεγώρ. 6 Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος τῶν υἱῶν ᾿Ισραὴλ ἐλθὼν προσήγαγε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν Μαδιανῖτιν ἐναντίον Μωυσῆ καὶ ἐναντίον πάσης συναγωγῆς υἱῶν ᾿Ισραήλ, αὐτοὶ δὲ ἔκλαιον παρὰ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. 7 καὶ ἰδὼν Φινεὲς υἱὸς ᾿Ελεάζαρ υἱοῦ ᾿Ααρὼν τοῦ ἱερέως ἐξανέστη ἐκ μέσου τῆς συναγωγῆς καὶ λαβὼν σειρομάστην ἐν τῇ χειρὶ 8 εἰσῆλθεν ὀπίσω τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ᾿Ισραηλίτου εἰς τὴν κάμινον καὶ ἀπεκέντησεν ἀμφοτέρους, τόν τε ἄνθρωπον τὸν ᾿Ισραηλίτην καὶ τὴν γυναῖκα διὰ τῆς μήτρας αὐτῆς· καὶ ἐπαύσατο ἡ πληγὴ ἀπὸ υἱῶν ᾿Ισραήλ. 9 καὶ ἐγένοντο οἱ τεθνηκότες ἐν τῇ πληγῇ τέσσαρες καὶ εἴκοσι χιλιάδες. 10 Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν λέγων· 11 Φινεὲς υἱὸς ᾿Ελεάζαρ υἱοῦ ᾿Ααρὼν τοῦ ἱερέως κατέπαυσε τὸν θυμόν μου ἀπὸ υἱῶν ᾿Ισραὴλ ἐν τῷ ζηλῶσαί μου τὸν ζῆλον ἐν αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐξανήλωσα τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραὴλ ἐν τῷ ζήλῳ μου. 12 οὕτως εἶπον· ἰδοὺ ἐγὼ δίδωμι αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, 13 καὶ ἔσται αὐτῷ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ’ αὐτὸν διαθήκη ἱερατείας αἰωνία, ἀνθ’ ὧν ἐζήλωσε τῷ Θεῷ αὐτοῦ καὶ ἐξιλάσατο περὶ τῶν υἱῶν ᾿Ισραήλ. 14 τὸ δὲ ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ᾿Ισραηλίτου τοῦ πεπληγότος, ὃς ἐπλήγη μετὰ τῆς Μαδιανίτιδος, Ζαμβρὶ υἱὸς Σαλώ, ἄρχων οἴκου πατριᾶς τῶν Συμεών· 15 καὶ ὄνομα τῇ γυναικὶ τῇ Μαδιανίτιδι τῇ πεπληγυίᾳ Χασβί, θυγάτηρ Σοὺρ ἄρχοντος ἔθνους ᾿Ομμώθ, οἴκου πατριᾶς ἐστι τῶν Μαδιάμ. 16 Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν λέγων· λάλησον τοῖς υἱοῖς ᾿Ισραὴλ λέγων· 17 ἐχθραίνετε τοῖς Μαδιηναίοις καὶ πατάξατε αὐτούς, 18 ὅτι ἐχθραίνουσιν αὐτοὶ ὑμῖν ἐν δολιότητι, ὅσα δολιοῦσιν ὑμᾶς διὰ Φογὼρ καὶ διὰ Χασβὶ θυγατέρα ἄρχοντος Μαδιὰμ ἀδελφὴν αὐτῶν τὴν πεπληγυῖαν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς πληγῆς διὰ Φογώρ.

(Σε μετάφραση: 1 Όταν ο λαός του Ισραήλ εγκατασάθηκε στη Σιττείμ, άρχισε να πορνεύεται με τις Μωαβίτισσες. 2 Αυτές τους προκάλεσαν να συμμετάσχουν στις θυσίες των θεών τους κι εκείνοι έφαγαν απ’ τις θυσίες και λάτρεψαν τους θεούς των Μωαβιτών. 3 Ο Κύριος οργίστηκε πάρα πολύ που ο λαός Ισραήλ πήρε μέρος στη λατρεία του Βάαλ-Φεγώρ 4 και είπε στο Μωυσή: «Πιάσε όλους τους αρχηγούς του λαού και θανάτωσέ τους για μένα απένατι στον ήλιο. Έτσι θα πάψει ο καταστροφικός θυμός μου εναντίον του λαού». 5 Τότε είπε ο Μωυσής στους δικαστές του Ισραήλ: «Καθένας σας να θανατώσετε όσους από τους ανθρώπους σας πήραν μέρος στη λατρεία του Βάαλ-Φεγώρ». 6 Εκείνη τη στιγμή έφτασε ένας Ισραηλίτης φέρνοντας στους δικούς του μια Μαδιανίτισσα˙ και τον είδε ο Μωυσής και όλη η ισραηλιτική κοινότητα, την ώρα που αυτοί έκλαιγαν μπροστά στην είσοδο της σκηνής του Μαρτυρίου. 7 Μόλις το είδε αυτό ο Φινεές, γιος του Ελεάζαρ και εγγονός του ιερέα Ααρών, σηκώθηκε μέσα από την κοινότητα και μ’ ένα δόρυ στο χέρι του 8 καταδίωξε τον Ισραηλίτη ώς μέσα στη σκηνή του και τους διαπέρασε και τους δύο, έτσι που το δόρυ βγήκε από την κοιλιά της γυναίκας. Τότε σταμάτησε η συμφορά ανάμεσα στους Ισραηλίτες. 9 Αυτοί που πέθαναν από τη συμφορά ήταν είκοσι τέσσερις χιλιάδες. 10 Ο Κύριος είπε στον Μωυσή: 11 «Ο Φινεές, γιος του Ελεάζαρ και εγγονός του Ααρών του ιερέα, απέτρεψε την οργή μου από τους Ισραηλίτες, γιατί συγκριτικά μ’ αυτούς έδειξε μεγάλο ζήλο για μένα˙ έτσι δεν εξολόθρευσα τους Ισραηλίτες στην οργή μου. 12 Γι’ αυτό να του πεις ότι εγώ κλείνω μαζί του συμφωνία φιλίας. 13 Γι’ αυτόν και για τους απογόνους του θα ισχύει διαθήκη αιώνιας ιεροσύνης, γιατί έδειξε ζήλο για το Θεό του και έφερε στους Ισραηλίτες τη συγχώρηση των αμαρτιών τους. 14 Ο Ισραηλίτης που θανατώθηκε μαζί με τη Μαδιανίτισσα ήταν ο Ζιμβρή, γιος του Σαλού, αρχηγού οικογενείας στη φυλή συμεών. 15 Και η Μαδιανίτισσα λεγόταν Καζβί, κόρη του Σουρ, αρχηγού φυλής, από πατριαρχική οικογένεια της Μαδιάν. 16 Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: 17 «Επιτεθείτε στους Μαδιανίτες και χτυπήστε τους 18 για το κακό που σας έκαναν και σας αποπλάνησαν με τις πονηριές τους στην υπόθεση του Φεγώρ και στην υπόθεση της συμπατριώτισσάς τους της Καζβί, που θανατώθηκε τη μέρα που σας βρήκε η συμφορά»).

Δηλαδή οι Μαδιανίτισσες φτάνουν στις περιοχές που διέμενε ο Ισραήλ (στίχ. 1), οι Ισραηλίτες πορνεύουν με αυτές (στίχ. 1), αυτές τους προσκαλούν στις θυσίες των ξένων θεών, στα ειδωλολατρικά γεύματα. Οι Ισραηλίτες προσκολώνται στον Βάαλ του Φεγώρ (στίχ. 3), με αποτέλεσμα ο Θεός να οργιστεί για την απείθειά τους (στίχ. 4). Μέχρι στιγμής τα πράγματα παν σύμφωνα με το σχέδιο του Βαλαάμ. Ωστόσο, ο Θεός δεν κάθεται απαθής: λέει στο Μωυσή να τιμωρήσει όσους συμμετείχαν στις θυσίες και είχαν σεξουαλική σχέση με τις Μαδιανίτισσες. Αυτό γίνεται, φονεύονται είκοσι τέσσερις χιλιάδες Ισραηλίτες (στίχ. 9). Οι Ισραηλίτες μετανοούν για την αποστασία τους (στίχ. 6). Καταπαύει η οργή του Θεού – αντίθετα απ’ ό,τι προσδοκούσε ο Βαλαάμ και οι Μαδιανίτες. Τότε ο Θεός λέει στους Ισραηλίτες να πολεμήσουν  και να πατάξουν τους Μαδιανίτες (στίχ. 17), γιατί αυτοί φέρθηκαν ύπουλα και δόλια. Ο Θεός, φυσικά, ήξερε το σχέδιο των Μαδιανιτών, γι’ αυτό αναφέρθηκε στην δολιότητά τους και γι’ αυτό το λόγο προτρέπει το Μωυσή να πολεμήσει και να πατάξει τους Μωαβίτες. Οι Μωαβίτισσες φαίνεται πως διέφυγαν και εκτός από την θυγατέρα του Σουρ (στίχ. 15) θα επέτρεψαν στη Μωάβ, όπως φαίνεται από το κεφάλαιο ΛΑ’. Συνεπώς η τιμωρία στο κεφάλαιο ΛΑ’ δεν είναι ξεκομμένη ούτε ξαφνική ή αδικαιολόγητη (ώστε να προκαλεί δικαίως αισθήματα αγανάκτησης), όπως θέλουν να μας πείσουν οι κατήγοροι της Π.Δ., αλλά συνδέεται με το κεφάλαιο ΚΕ’. Ούτε ξύπνησε μια μέρα ο Μωυσής και σκέφτηκε «ας πάμε να σφάξουμε τώρα τους Μαδιανίτες».

Μπορεί κάποιοι εδώ να αναρωτηθούν «και γιατί να τιμωρούνται οι Ισραηλίτες και οι Μαδιανίτες, απλώς επειδή οι δεύτεροι προσκάλεσαν τους πρώτους στη λατρεία του Βάαλ και οι πρώτοι δέχτηκαν; Τι σόι τύραννος είναι αυτός ο Θεός της Π.Δ., να τιμωρεί όποιον τον απορρίπτει;» Η απάντηση είναι ότι ο Θεός εξαρχής δεν επέβαλε τη Διαθήκη με τους Ισραηλίτες. Τους ζήτησε να την επικυρώσουν οι ίδιοι, όχι απλώς ο Μωυσής ως εκπρόσωπος του λαού, αλλά ο ίδιος ο λαός, τους προειδοποίησε για τις συνέπειες της απιστίας τους, τους ενημέρωσε για τις συνέπειες της πίστης τους κι αυτοί δέχτηκαν (ΕΞΟΔΟΣ ΙΘ’, 8˙ ΕΞΟΔΟΣ ΚΔ’, 7˙ ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΚΖ’, 15-26). Δεν υπήρξε λοιπόν κάτι το εξουσιαστικό εκ μέρους του Θεού που «δεν άφηνε να αλλάξουν λατρεία οι Ισραηλίτες». Μόνοι τους είχαν δεσμευτεί να υπακούσουν στους όρους της Διαθήκης και στο κάτω-κάτω δεν ζήτησαν έντιμα απαλλαγή από αυτήν (πράγμα που θα τους έδινε το δικαίωμα να λατρεύουν όποιον θέλουν) προτού διαπράξουν την αποστασία τους.

iv) Στο κεφάλαιο αυτό (το ΛΑ’), στους στίχους 15-16 βλέπουμε τον λόγο που ο Μωυσής διατάζει την εξόντωση των μη παρθένων Μαδιανιτισσών αιχμαλώτων. «15 Είπε ο Μωυσής σ’ αυτούς: "γιατί συλλάβατε αιχμάλωτες και τις φέρατε ζωντανές εδώ; 16 Δεν έπρεπε αυτές να ζήσουν, διότι αυτές ήταν η αιτία, σύμφωνα με τη συμβουλή του Βαλαάμ, να αποστατήσουν οι Ισραηλίτες από τον Κύριο, να καταφρονήσουν τις εντολές Του, να λατρεύσουν το είδωλο Φογώρ, κι έτσι να αποσταλεί εκ μέρους του Κυρίου μεγάλη τιμωρία στο Ισραήλ"». Με άλλα λόγια οι αιχμάλωτες, μη παρθένες Μαδιανίτισσες αυτές ήταν οι ίδιες που είχαν αποδεχτεί το ύπουλο σχέδιο του Βαλαάμ και προσπάθησαν να κάνουν τους Ισραηλίτες να αποστατήσουν κατά του Θεού. Το αν οι αιχμάλωτες ήταν παρθένες ή όχι έπαιζε μεγάλο ρόλο, διότι μόνο οι μη παρθένες αιχμάλωτες μπορούσαν να είχαν συμμετάσχει σε σεξουαλικά όργια με τους Ισραηλίτες˙ οι παρθένες αιχμάλωτες Μωαβίτισσες απλούστατα δεν είχαν συνευρεθεί ποτέ με κανέναν κι επομένως δεν ήταν αυτές που είχαν παρασύρει τους Ισραηλίτες στη λατρεία του Βαάλ στο κεφάλαιο ΚΕ’. Συνεπώς αυτές δεν άξιζαν να φονευτούν, ενώ αντίθετα οι μη παρθένες έπρεπε να τιμωρηθούν, διότι συμμετείχαν στη δολιότητα του Βαλαάμ και των Μωαβιτών.

v) Μπορεί κάποιος να πει ότι οι Μωαβίτισσες αναγκάστηκαν είτε από τις συζύγους τους είτε από τους άρχοντες. Κατα πρώτον αυτή η υπόθεση δεν επιβεβαιώνεται από κανένα στίχο, το αντίθετο μάλιστα, στο στίχο 16, αυτές έκαναν τους Ισραηλίτες να αποστατήσουν «κατὰ τὸ ρῆμα Βαλαὰμ» (κι όχι «υπό την πίεσή» του), δηλαδή φαίνεται πως πείστηκαν για την ορθότητα της «αποστολής» που τους ανέθεσε ο Βαλαάμ και οι Μωαβίτες. Κατά δεύτερον, ακόμη κι αν υποτεθεί ότι αρχικά εξαναγκάστηκαν από τους Μωαβίτες άρχοντες και τους Μωαβίτες άντρες/γονείς τους να αφήσουν (παντρεμένες γυναίκες, ανύπαντρες παρθένες που θα έχαναν την παρθενιά τους με Ισραηλίτες, πόρνες) τη χώρα τους και να ταξιδέψουν σε καταυλισμούς ξένων, θα μπορούσαν – όταν έφταναν στους ισραηλιτικούς καταυλισμούς – να ομολογήσουν στο Μωυσή το σκοπό του ταξιδιού τους κι ότι εξαναγκάστηκαν, οπότε δε θα τιμωρούνταν. Δεν έκαναν κάτι τέτοιο, άρα πείστηκαν είτε αμέσως είτε σταδιακά ότι αυτό ήταν για το «καλό της Μωάβ».

vi) Η δολιότητα της πράξης των Μαδιανιτών και των Μαδανιτισσών στη σημερινή εποχή θα είχε το εξής αντίστοιχο: καμμιά 10-15 χιλιάδες γυναικών, που ενώ γνώριζαν ότι είχαν AIDS, πείθονται από την ηγεσία της πόλης τους να ταξιδέψουν σε μια άλλη πόλη – την οποία θεωρούν εχθρική με τη δική τους, ενώ στην πραγματικότητα η άλλη πόλη δεν αισθάνεται καμμία εχθρότητα για την πόλη των γυναικών – για να προσφέρουν δωρεάν σεξ στους άντρες της πόλης αυτής, αποκρύπτοντάς τους ότι έχουν aids, με σκοπό να μολύνουν όλο τον πληθυσμό της πόλης, συμπεριλαμβανομένων και των γυναικών και παιδιών των αντρών˙ κι όλα αυτά γίνονται με την πλήρη συγκατάθεση των γονιών και των αντρών των γυναικών αυτών.

            Από τον αριθμό των φονευμένων Ισραηλιτών (24.000) μπορούμε να αντιληφθούμε ότι ήταν χιλιάδες (τουλάχιστον 16.000) οι Μαδιανίτισσες που συμμετείχαν στην επιχείρηση αυτή. Η «κουλτούρα» κι ο πολιτισμός ενός λαού σαν τους Μωαβίτες-Μαδιανίτες, με την δολιότητα, την συγκατάθεση ανδρών και γυναικών, την διατάραξη κάθε έννοιας οικογενειακής ζωής (σ’ αυτές τις 16.000 τουλάχιστον οι 10.000 θα ήταν είτε παντρεμένες είτε παρθένες, δηλαδή μιλάμε για 10.000 οικογένεις που αποδέχτηκαν ένα τέτοιο αίσχος για τον εαυτό τους), σίγουρα ήταν χειρότερα από την θρησκευτική πορνεία των Χαναναίων. Συνεπώς άξιζαν να καταστραφούν. Δεν επρόκειτο για τιμωρία ενός λαού που είχε τη δική του, παράξενη ίσως, σεξουαλική συμπεριφορά ούτε για τιμωρία «επειδή λάτρευαν άλλους θεούς». Στο κάτω-κάτω, δίχως να κινδυνεύουν επιτέθηκαν στους Ισραηλίτες. Επιπλέον, παρόλο που οι Μωαβίτισσες είχαν διαπιστώσει την δύναμη του Θεού (ο οποίος εξόντωσε τους αποστάτες Ισραηλίτες και απέτρεψε την αποστασία συνολικά του Ισραήλ), όταν πήγαν να διαφθείρουν τους Ισραηλίτες, δεν μετανόησαν ούτε έδειξαν καμμία αλλαγή στη στάση τους.

vii) Μερικοί θα αναρωτηθούν γιατί να σφαγούν τα αγόρια. Η απάντηση σχετίζεται με το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Πρώτον διότι αντίθετα από τα κορίτσια, τα αγόρια ήταν επίφοβα όντας η συνέχεια του ηττημένου έθνους (ας ξαναθυμίσουμε στους αρχαιόπληκτους κατήγορους της Π.Δ. ότι και οι Έλληνες σκότωσαν όλα τα αρσενικά παιδιά της Τροίας, για τον λόγο αυτόν). Δεύτερον, δεν υπήρχε η πιθανότητα να τα βάλουν οι Ισραηλίτες σε ένα ίδρυμα ή να τα παραδώσουν στους συγγενείς τους, ψάχνοντάς τους στην έρημο. Τρίτον, εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε η δυνατότητα οι Ισραηλίτες, που ζούσαν σε καταυλισμούς και μετακινούνταν συνεχώς πορευόμενοι προς τη Χαναάν, να αντέξουν επιπλέον πληθυσμό (περίπου ίσο με τον αριθμό των 32.000 παρθένων Μαδιανιτισσών). Τέταρτον, η άλλη εναλλακτική πιθανότητα, να τα αφήσουν να αργοπεθάνουν στην έρημο, δίχως τροφή ή οικογένεια, στο έλεος των δουλεμπόρων δεν είναι κι η καλύτερη. Εφόσον υπήρχαν αυτές οι επιλογές, αναγκαστικά έπρεπε να παρθεί η λιγότερο οδυνηρή ή η λιγότερο μακροχρόνια οδυνηρή απόφαση. Για το θέμα των παιδιών κάνουμε λόγο σε παρακάτω παράγραφο.

viii) Η τιμωρία-εξολόθρευση αφορούσε μόνο την υποομάδα των Μαδιανιτών που συμφώνησε και συνέπραξε στο σχέδιο του Βαλαάμ. Οι Κιναίοι λ.χ. ήταν Μαδιανίτες (ΚΡΙΤΑΙ Α’, 16˙ ΚΡΙΤΑΙ Δ’, 11), αλλά οι ζωές τους δεν πειράχτηκαν από τον Σαούλ. Επιπλέον, οι Μαδιανίτες στρατιώτες θα ήταν περίπου 8.000-15.000, αφού οι Ισραηλίτες ήταν 12.000. Μικρός αριθμός μάλλον. Δεν επρόκειτο λοιπόν για επιχείρηση αφανισμού των Μωαβιτών, αλλά για τιμωρία της συγκεκριμένης ομάδας ανθρώπων.

ix) Οι πρώτοι που τιμωρήθηκαν ήταν οι Ισραηλίτες. Μετά τιμωρήθηκαν οι Μαδιανίτες. Δεν έχουμε δηλαδή να κάνουμε με σφαγή λόγω «εθνικού μίσους». Αν ήταν έτσι, τότε οι 24.000 Ισραηλίτες δεν θα θανατώνονταν ποτέ κι ούτε θα θανατώνονταν πρώτοι. Τι είδους «γενοκτονία» είναι αυτή;

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ ΙΒ’ 11 Κανέναν δε φοβόσουν, Κύριε, όταν τους φερνόσουν με επιείκεια, παρ’ όλη τους την αμαρτία. 12 Ποιος, αλήθεια, μπορεί να σε ελέγξει για τις πράξεις σου; Ποιος μπορεί ν’ αντισταθεί στις αποφάσεις σου; Ποιος θα σε κατηγορήσει για τα ειδωλολατρικά έθνη που κατέστρεψες, ενώ εσύ ο ίδιος τα είχες δημιουργήσει; Ή ποιος θα σου αντισταθεί υπερασπίζοντας τους διεφθαρμένους; 20 Του εχθρούς των παιδιών σου, οι οποίοι ήταν άξιοι θανάτου, τους τιμώρησες με τόση μετριοπάθεια και επιείκεια και τους έδωσες την ευκαιρία και το χρόνο για ν’ απαλλαχθούν από την κακία τους.

4c ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΑ ΕΔΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ

Πώς δικαιολογούνται από τη σκοπιά της θεώρησης της Π.Δ. ως ρατσιστικού βιβλίου τα παρακάτω εδάφια της Παλαιάς Διαθήκης;

ΕΞΟΔΟΣ ΚΒ’ 21 Ξένον δεν πρέπει να τον καταπιέζετε ούτε να τον εκμεταλλεύεστε, γιατί κι εσείς ήσασταν κάποτε ξένοι στην Αίγυπτο.

ΕΞΟΔΟΣ ΚΓ’ 9 Ξένον μην καταπιέζετε, γιατί ξέρετε πώς αισθάνεται ο ξένος, αφού κι εσείς ήσασταν κάποτε ξένοι στην Αίγυπτο.

ΛΕΥΪΤΙΚΟΝ ΙΘ’ 10 Ούτε να γυρνάτε πίσω στο αμπέλι σας για να μαζέψετε τα τσαμπιά που έμειναν ή τις ρώγες που έχουν πέσει˙ να τ’ αφήνετε για τον φτωχό και για τον ξένο. Εγώ, ο Κύριος, είμαι ο Θεός.

ΛΕΥΪΤΙΚΌΝ ΙΘ’ 33 Αν κάποιος ξένος έρθει να μείνει μαζί σας στη χώρα σας, μη τον εκμεταλλευτείτε. 34 Να του φέρεστε όπως σ’ έναν συμπατριώτη σας˙ «καὶ ἀγαπήσεις αὐτὸν ὡς σεαυτόν», γιατί κι εσείς ξένοι ήσασταν στην Αίγυπτο. Εγώ, ο Κύριος, είμαι ο Θεός σας.

ΛΕΥΪΤΙΚΟΝ ΚΔ’ 22 Ο ίδιος νόμος θα ισχύει τόσο για τον Ισραηλίτη όσο και για τον ξένο˙ γιατί εγώ, ο Κύριος, είμαι ο Θεός σας.

ΛΕΥΪΤΙΚΟΝ ΚΕ’ 23 Η γη δεν πρέπει να πωλείται οριστικά, γιατί ανήκει σ’ εμένα κι εσείς είστε σαν ξένοι που τους δόθηκε η άδεια να την κατοικούν.

ΑΡΙΘΜΟΙ ΙΕ’ 29 Τόσο για τους Ισραηλιτες όσο και για τους ξένους που ζουν ανάμεσά τους, ένας νόμος θα ισχύει για κείνον που αμαρτάνει χωρίς τη θέλησή του.

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ Ι’ 18 Είναι [ο Θεός] εκείνος που αποδίδει στον ορφανό και στη χήρα το δίκιο τους, που αγαπάει τον ξένο και του δίνει ψωμί και ρούχα. 19 Να αγαπάτε, λοιπόν, τους ξένους, γιατί κι εσείς ήσασταν ξένοι στην Αίγυπτο.

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΚΓ’ 8 Μην αποστρέφεστε τους Αιγυπτίους, γιατί έχετε μείνει ως ξένοι στην χώρα του. 9 Η τρίτη γενιά των απογόνων τους μπορεί να γίνει δεκτή στην κοινότητα του Κυρίου.

ΖΑΧΑΡΙΑΣ Ζ’ 9 τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ (...) 10 Να μην καταπιέζετε τις χήρες, τα ορφανά, τους ξένους και τους φτωχούς (...).

ΨΑΛΜΟΣ 145 9 Ο Κύριος προστατεύει αυτούς που βρίσκονται μέσα στη χώρα ως ξένοι.

ΑΜΩΣ Θ’ 10 Ο Κύριος λέει: «Μήπως νομίζετε, Ισραηλίτες, ότι στα μάτια μου είστε καλύτεροι απ’ τους Αιθίοπες;»

ΜΑΛΑΧΙΑΣ Γ’ 5 Ο Κύριος του σύμπαντος λέει: «Έρχομαι σ’ εσάς για κρίση! Θ’ απευθύνω αμέσως την κατηγορία εναντίον (...) αυτών που αδικούν τον εργάτη στο μισθό (...), αυτών που αδιαφορούν για τους ξένους.

ΜΙΧΑΙΑΣ Β’ 7 (μτφ. Ο’) Καθένας που λέγει με αλαζονείαν: «είμεθα απόγονοι του Ιακώβ», εξώργισε το πνεύμα του Κυρίου εναντίον σας. Εξοργιστικά δεν είναι τα έργα αυτού του αλαζόνος; (...)

            Είναι πολύ αξιοσημείωτο, ότι ο «ρατσιστής θεός της Παλαιάς Διαθήκης» απαγορεύει την εκδήλωση ρατσιστικής συμπεριφοράς χρησιμοποιώντας δύο τρόπους, οι οποίοι είναι και σήμερα επίκαιροι: από τη μια λέει ότι όποιος περηφανεύεται για την καταγωγή του, εξοργίζει τον Θεό, κι από την άλλη προτρέπει τους ντόπιους να αγαπούν και να μην καταπιέζουν τους ξένους, γιατί κι οι ίδιοι έζησαν κάποτε ως ξένοι σε ξένη χώρα. Το ίδιο θα μπορούσε κανείς να πει και για τους Έλληνες, που έζησαν ως μετανάστες σε ξένη χώρα, αναφορικά με τη συμπεριφορά τους προς τους μετανάστες στην Ελλάδα. Τόσο «ρατσιστής» είναι ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης.  

4d Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΗ», ΑΛΛΑ ΑΝΤΙΕΒΡΑΪΚΉ

Ούτε κάποιος εθνικιστικός παροξυσμός υπάρχει. Πρέπει να διαφυλαχθεί από την ειδωλολατρία ο λαός, ο οποιος φυλάσσει τις εντολές του Θεού. Αν δεν τις φυλάσσει, κι ο ίδιος παθαίνει τα ίδια. Δεν είναι φύσει ανώτερος. Δεκάδες φορές στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός ομιλεί απειλητικά και απαξιωτικά για το εβραϊκό έθνος προλέγοντας τις καταστροφές που του αξίζουν και του μέλλουν να πάθει, ώστε να γίνει κατανοητό πως δεν είναι εθνικιστικό βιβλίο η Π.Δ. Να μερικά μόνο παραδείγματα:

ΕΞΟΔΟΣ ΙΣΤ’ 28 Ο Κύριος είπε στον Μωυσή: «έως πότε δε θα θέλετε να υπακούετε στις εντολές μου και στο νόμο μου;»

ΕΞΟΔΟΣ ΛΒ’ 9 «Και τώρα άφησε με να καταστρέψω αυτούς πάνω στην δίκαιη οργή μου...»

ΑΡΙΘΜΟΙ ΙΔ’ 11 Είπε τότε ο Κύριος στο Μωυσή: «ώς πότε θα με εξοργίζει αυτός ο λαός; Ώς πότε δε θα πιστεύουν σ’ όλα τα θαύματά μου, που έκανα γι’ αυτούς;»

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΛΑ’ 27 Την ξέρω εγώ την ανυπακοή σας και το σκληρό σας πείσμα (...).

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΛΒ’ 5 (...) Γενιά της διαστροφής και της ψευτιάς! 6 Είναι αυτός τρόπος για να φέρεσαι στον Κύριο, λαέ ανόητε, άμυαλε; (...) 20 (...) Γιατί αυτοί είναι γενιά διεστραμμένη (...). 28 Αυτοί είναι λαός ανόητος, και η σοφία ολότελα τους λείπει.

ΚΡΙΤΑΙ Β’ 13 Εγκατέλειψαν τον Κύριο και λάτρεψαν τον Βάαλ και την Αστάρτη, 14 κι ο Κύριος (...) τους παρέδωσε σε επιδρομείς, οι οποίοι τους ρήμαζαν (...). 15 Παντού όπου πήγαιναν να πολεμήσουν, ο Κύριος ήταν εναντίον τους και δε νικούσαν, όπως τους το ‘χε πει με όρκο (...). 19 Όταν όμως πέθαινε ο Κριτής, οι Ισραηλίτες ξανάπεφταν στην απιστία, χειρότερη από κείνη των προγόνων τους.

ΚΡΙΤΑΙ Ι’ 11 Ο Κύριος είπε στους Ισραηλίτες: Δεν σας έσωσα από τους Αιγύπτιους και τους Αμορραίους, από τους Αμμωνίτες και τους Φιλισταίους; 12 Όταν οι Σιδώνιοι, οι Αμαληκίτες και οι Μαδιανίτες σάς καταπίεζαν και μ’ επικαλεστήκατε, εγώ δεν σας ελευθέρωσα τότε απ’ αυτούς; 13 Εσείς όμως με αφήσατε και λατρέψατε άλλους θεούς. Γι’ αυτό δεν θα σας ελευθερώσω άλλη φορά. 14 Πηγαίνετε και ζητήστε βοήθεια από τους θεούς που διαλέξατε. Αυτοί να σας βοηθήσουν στον καιρό της δυστυχίας τους».

Γ’ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Θ’ 6 [ο Κύριος είπε στο Σολομώντα]: «Αν όμως εσείς, Ισραηλίτες, και οι απόγονοί σας απομακρυνθείτε από μένα, αν πάψετε να τηρείτε τις εντολές και τους νόμους που σας έδωσα, και πάτε και λατρέψετε άλλους θεούς και τους προσκηνύσετε, 7 τότε θα σας ξεριζώσω από τη χώρα που σας έχω δώσει. Κι αυτόν το ναό, δε θα θέλω πια να τον ξέρω. Τότε όλοι οι λαοί θα ειρωνεύουνται και θα περιγελούν τους Ισραηλίτες.

ΩΣΗΕ  Α' 4 «(..) Σε λίγο εγώ θα καταργήσω το βασίλειο του Ισραήλ. 5 Την ημέρα εκείνη θα συντρίψω το στρατό του Ισραήλ στην κοιλάδα Ιζρεέλ». 6 Τότε είπε ο Θεός στον Ωσηέ: «(...) δε θα ελεήσω άλλο τους Ισραηλίτες˙ δε θα τους συγχωρήσω πια». 9 «(...) εσείς δεν είστε πια λαός μου κι εγώ δεν υπάρχω πια για σας».

ΩΣΗΕ Β' 14 «Τα αμπέλια της και τις συκιές της θ’ αφανίσω. Σε δάσος θα τα μεταβάλω, όπου τα άγρια θεριά θα βόσκουν».

ΩΣΗΕ Δ' 1 Ακούστε το λόγο του Κυρίου, λαέ του Ισραήλ! Ο Κύριος είναι σε δίκη μ’ αυτής της χώρας τους κατοίκους, γιατί δεν υπάρχει αλήθεια ούτε αγάπη στη χώρα, ούτε γνώση Θεού. 2 Πληθαίνουν οι κατάρες και οι απάτες, οι φόνοι, οι κλεψιές και οι μοιχείες. 3 Γι’ αυτό, κοιτάξτε! Άρχισε να ξεραίνεται η χώρα, κι όλα όσα ζούνε πάνω της από τη δίψα θα πεθάνουν. 7 Όσο πληθαίνανε οι ιερείς, τόσο αμάρταναν ενώπιόν μου. Κι εγώ τη δόξα τους σε ατιμία θα μεταβάλω. 8 Τρέφονται απ’ του λαού μου τις θυσίες εξιλέωσης, γι’ αυτό την ανομία του επιθυμούν. 9 Αλλά θα πάθουν κι οι ιερείς όμοια με το λαό. Για τη διαγωγή τους θα τους τιμωρήσω, θα τους ανταποδόσω ανάλογα με τα έργα τους. 17 Ο λαός του Εφραΐμ [=το βόρειο βασίλειο, του Ισραήλ] συνδέθηκε με τα είδωλα˙ αφήστε τον. 18 Ομάδα μεθυσμένων, έχουν επιδοθεί στην πορνεία. 19 Αλλά θα τους σηκώσει ο άνεμος˙ περίγελως θα γίνουν με τις θυσίες τους.

ΩΣΗΕ Ε’ 7 Τώρα, λοιπόν, η νέα σελήνη θα τους βρει κατεστραμμένους κι αυτούς και τη χώρα τους. 14 Γιατί εγώ, ο Κύριος, θα επιτεθώ ωσάν λιοντάρι στο λαό του Εφραΐμ και στο λαό του Ιούδα [=το νότιο βασίλειο, του Ιούδα]˙ θα τους ρίξω καταγής και θα τους ξεσκίσω. Κι όταν μαζί μου θα τους σέρνω, κανείς δε θα βρεθεί να τους γλιτώσει.

ΩΣΗΕ ΣΤ’ 10 Είδα πράγματα φρικτά στον Ισραήλ: ο λαός μολύνθηκε με τη λατρεία των ειδώλων και την πορνεία. 11 Αλλά και για σένα, λαέ του Ιούδα, ετοιμάζω φοβερό θερισμό.

ΩΣΗΕ Ζ’ 1 (...) Ζουν με δολιότητα˙ έξω στους δρόμους οι ληστές γδύνουνε τους ανθρώπους. 2 Και δε σκέφτονται ότι καμιά κακία τους δεν μπορεί να μου διαφύγει. Τώρα οι πράξεις τους τους έχουν κυκλωμένους˙ τις έχω όλες μπρος στα μάτια μου. 11 Ο Εφραΐμ είναι σαν περιστέρι άπειρο και ανόητο. 12 Για τις κακίες τους εγώ θα τους δέσω. 13 Αλίμονο στο λαό του Εφραΐμ, που έφυγε μακριά μου! Του μέλει να καταστραφεί, γιατί εναντίον μου επαναστάτησε. 14 Δεν είναι ειλικρινείς, όταν φωνάζουν να τους βοηθήσω. Πέφτουνε κάτω και θρηνούν, σκίζουν τις σάρκες τους με την ελπίδα να εισακουστούν οι προσευχές τους για σιτάρι και κρασί, μα συνεχίζουνε την ανταρσία εναντίον μου.

ΩΣΗΕ Η’ 14 Όμως εγώ φωτιά στις πόλεις τους θα στείλω και θα εξαφανίσει τα όμορφα σπίτια τους.

ΩΣΗΕ Θ’ 3 Δε θα μπορέσετε να μείνετε στη χώρα του Κυρίου. 7 Έφτασε ο καιρός της τιμωρίας, ο καιρός της ανταπόδοσης. Εσύ, Ισραήλ, πρέπει να το γνωρίζεις. 15 (...) Και για τις πράξεις τους τις βδελυρές έξω απ’ τη χώρα μου θα τους διώξω. 17 Ο Θεός μου θα τους αποδιώξει, γιατί δεν τον άκουσαν. Κι έτσι πρόσφυγες θα πλανιούνται ανάμεσα στα έθνη.

ΩΣΗΕ Ι’ 10 Έχω αποφασίσει να σας τιμωρήσω. Θα συγκεντρώσω εναντίον σας τους λαούς και θα σας αιχμαλωτίσουν, γιατί αμαρτήσατε επανειλημμένα.

ΩΣΗΕ ΙΒ’ 8 Ο Κύριος λέει: «Εσείς, λαέ του Ισραήλ, έχετε γίνει σαν τους εμπόρους της Χαναάν: σας αρέσει να εξαπατάτε τους ανθρώπους με ζυγαριές ψεύτικες. 9 Κι έπειτα λέτε: "εντάξει, πλουτίσαμε, κάναμε περιουσία. Δεν είναι κακό να κερδίζεις. Δεν είναι αμαρτία". 10 Αλλά εγώ ο Κύριος, ο Θεός σας, που από την Αίγυπτο σας έβγαλα, θα σας φέρω πάλι να κατοικήσετε σε σκηνές (...)».

ΑΜΩΣ Β’ 4 Ακούστε τι λέει ο Κύριος: «Οι ασέβειες του λαού του Ιούδα σωρεύονται όλο και πιο πολύ. (...) γι’ αυτό εξάπαντος θα τους τιμωρήσω. 5 Φωτιά θα στείλω ενάντια στη χώρα του Ιούδα και τα ανάκτορα της Ιερουσαλήμ θα καταστρέψει. 6 Ακούστε τι λέει ο Κύριος: «(...) Πουλάτε για δούλο τον τίμιο που δεν έχει να πληρώσει τα χρέη του (...). 7 Ποδοπατάτε όποιον στα πόδια σας προσπέφτει για βοήθεια (...). 13 Έτσι κι εγώ στο έδαφος θα σας συντρίψω και θα στενάζετε (...)».

ΑΜΩΣ Γ' (μτφ. Ο’) 2 Γνωρίζετε καλά, ότι εγώ σας εξέλεξα ως λαόν μου από όλας τας φυλάς της γης και απηλαύσατε πολλά εκ μέρ&